Καιλιας & Καστρί Λευκοπηγής

Στην Λευκοπηγή στη θέση «Καϊλιάς», που βρίσκεται περίπου τέσσερα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του χωριού, σώζονται υπολείμματα αρχαίου φρουρίου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε πιθανώς και στους υστερορωμαϊκούς χρόνους.
Επίσης ίχνη φρουρίου έχουν βρεθεί στην θέση Καστρί.
Η Λευκοπηγή είναι χωριό του δήμου Κοζάνης είναι παλαιός οικισμός όπως μαρτυρούν και ευρήματα των δύο προϊστορικών φρουρίων.

Γεωγραφική τοποθεσία
Η Λευκοπηγή βρίσκεται σε απόσταση 10 χλμ. νοτιοδυτικά της πόλης της Κοζάνης χτισμένη στους πρόποδες του όρους Μπούρινος ή (Βούρινος) σε υψόμετρο 630 περίπου μέτρων.
Σύμβολο του χωριού είναι ο υπεραιωνόβιος και μεγάλος σε μέγεθος και ηλικία πλάτανος στο κέντρο του χωριού, ενώ απίστευτης ομορφιάς τοπίο συναντά κανείς και στη λεγόμενη “Μάνα”, περιοχή του χωριού με πολλά τρεχούμενα νερά, δέντρα και πράσινο όπως και στην περιοχή «Ζυγκόστι» στους πρόποδες του όρους Βούρινου. Στην αρχαιότητα η περιοχή ήταν γνωστή για το ιαματικό περιβάλλον και λατρεύονταν ο Ασκληπιός και η Υγεία. Κατά την τουρκοκρατία ονομάζονταν Βελίστι.

Νερόμυλος Λευκοπηγής

Χωριό: Λευκοπηγή
Χώρα: Ελλάδα
Περιφέρεια: Δυτική Μακεδονία
Δήμος: Κοζάνης


Λευκοπηγή ένας επίγειος παράδεισος με έντονο το υγρό στοιχείο. Η πλούσια ιδιαίτερη ομορφιά της με τα πλατάνια, τις πολλές φυσικές πηγές το νερόμυλο και το ρέμα <<Μάνα>>.
Ο Νερόμυλος της Λευκοπηγής είναι ο μοναδικός μύλος που διασώζεται από τους άλλοτε δέκα μύλους του οικισμού. Η αξιοποίηση και η επανάχρηση του κυρίως ως χώρου εκπαίδευσης, με δράσεις που θα προσελκύσουν επισκέπτες και θα αξιοποιήσουν το ανθρώπινο δυναμικό της περιοχής, θα καλύψει ένα κοινωνικό έλλειμμα – καθώς δεν υπάρχουν αντίστοιχης χρήσης χώροι στον οικισμό – και ένα αίτημα της τοπικής κοινωνίας. Το έργο φιλοδοξεί να αποκαταστήσει τον προβιομηχανικό του χαρακτήρα και παράλληλα, να αξιοποιήσει τις πολυδιάστατες δυνατότητες που προσφέρει η επαναλειτουργία του αλευρόμυλου ως παραδοσιακού αλεστικού μηχανισμού.

ΚΑΙΛΙΑΣ & ΚΑΣΤΡΙ ΛΕΥΚΟΠΗΓΗΣ
Στην Λευκοπηγή στη θέση «Καϊλιάς», που βρίσκεται περίπου τέσσερα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του χωριού, σώζονται υπολείμματα αρχαίου φρουρίου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε πιθανώς και στους υστερορωμαϊκούς χρόνους.
Επίσης ίχνη φρουρίου έχουν βρεθεί στην θέση Καστρί.
Η Λευκοπηγή είναι χωριό του δήμου Κοζάνης είναι παλαιός οικισμός όπως μαρτυρούν και ευρήματα των δύο προϊστορικών φρουρίων.

Τίμιος Πρόδρομος

Χωριό: Λευκοπηγή
Χώρα: Ελλάδα
Περιφέρεια: Δυτική Μακεδονία
Δήμος: Κοζάνης
Διάρκεια έργου: 1995-2001

Μνημείο, βαριά πληγωμένο από το σεισμό του 1995, με εκτεταμένες καταστροφές στις περιμετρικές τοιχοποιίες του, επικίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια. Κατάσταση που ενδεχομένως θα «δικαιολογούσε» την ολική καθαίρεσή του και ανακατασκευή νέου στη θέση του.

Κτίσθηκε το 1848, σύμφωνα με τα Αρχεία της Μητροπόλεως Κοζάνης και τοιχογραφήθηκε το 1880. Είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με περιμετρικές τοιχοποιίες από λασπόκτιστη αργολιθοδομή και ξύλινες κιονοστοιχίες. Περί το 1970 έγιναν εκτεταμένες επεμβάσεις που περιλάμβαναν μερική αντικατάσταση των ξύλινων κιόνων, αντικατάσταση του πέτρινου δαπέδου με πλακίδια και αντικατάσταση του ξύλινου υπερώου με νέο από οπλισμένο σκυρόδεμα. Την ίδια εποχή θα πρέπει να προστέθηκε και η νότια στοά από οπλισμένο σκυρόδεμα και εμφανή τούβλα.

Ο ναός υπέστη σοβαρότατες βλάβες από το σεισμό. Κατέρρευσαν οι απολήξεις της βόρειας, νότιας και δυτικής τοιχοποιίας, σε όλο το μήκος εκτός από τις γωνίες, αποκολλήθηκε η κόγχη του ιερού από τον ανατολικό τοίχο και εμφανίσθηκαν εκτεταμένες ρωγμές και παραμορφώσεις στα υπόλοιπα τμήματα. Το εντυπωσιακό είναι ότι η στέγη διατηρήθηκε, χωρίς ιδιαίτερες παραμορφώσεις στη θέση της, στηριζόμενη πλέον μόνο στις εσωτερικές κιονοστοιχίες
Ως πρώτη ενέργεια, λήφθηκαν άμεσα σωστικά μέτρα που περιλάμβαναν υποστύλωση της στέγης και της κόγχης του ιερού με σιδηροκατασκευή, προσεκτική συλλογή των σπαραγμάτων των τοιχογραφιών, συγκέντρωση του οικοδομικού υλικού, καθαίρεση των ετοιμόρροπων τμημάτων των τοιχοποιιών και προσωρινή στερέωση των απολήξεων των υπολοίπων.

Στο πλαίσιο των εργασιών για την αποκατάσταση του ναού, καθαιρέθηκε ο γυναικωνίτης και η νότια στοά από οπλισμένο σκυρόδεμα, ακολούθησε εξυγίανση των υφιστάμενων λιθοδομών με αρμολογήματα και εμποτισμούς και ανάκτηση όλων των τμημάτων των περιμετρικών τοιχοποιιών που είχαν καταρρεύσει. Στη συνέχεια επισκευάσθηκε η στέγη και προστέθηκαν βόρεια και νότια στοά για να καλυφθούν οι λειτουργικές ανάγκες του ναού σε χώρο. Στις νέες κατασκευές χρησιμοποιήθηκαν παραδοσιακοί τρόποι δόμησης και υλικά. Τέλος, ανακατασκευάσθηκε το ξύλινο υπερώο.

Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με τη συντήρηση των τοιχογραφιών που διασώθηκαν και τη συμπλήρωση των κενών με ειδικά κονιάματα, τη συντήρηση των ξύλινων κιονοστοιχιών, την επισκευή των υφιστάμενων οροφών και τη διαμόρφωση του αύλειου χώρου του ναού.

Αιωνόβιος πλάτανος Λευκοπηγής

Χωριό: Λευκοπηγή
Χώρα: Ελλάδα
Περιφέρεια: Δυτική Μακεδονία
Δήμος: Κοζάνης

Ο αιωνόβιος πλάτανος Λευκοπηγής ανακηρύχτηκε διατηρητέο μνημείο της φύσης. Να σημειωθεί ότι σύμφωνα με πινακίδα που υπάρχει, αναφέρεται ότι η ζωή του αιωνόβιου πλάτανου ξεκινά το 1832, ωστόσο ορισμένοι κάτοικοι θεωρούν ότι αυτή η χρονολογία γράφτηκε «κατά προσέγγιση». Άλλοι εκτιμούν ότι μετρά τουλάχιστον 300 ή και περισσότερα χρόνια ιστορίας. Πάντως, αξίζει να σημειωθεί ότι σε τουριστικό οδηγό της πάλαι ποτέ Ολυμπιακής, αναφερόταν ότι ο αιωνόβιος πλάτανος της Λευκοπηγής είναι ο μεγαλύτερος εν ζωή πλάτανος των Βαλκανίων. Επίσης, να σημειωθεί πως δεν είναι διευκρινισμένο αν πρόκειται για πλάτανο αυτοφυή ή φυτεμένο.