Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος

Ανατολικά του Μετοχίου και σε απόσταση 300 μέτρων υπάρχει το νεκροταφείο της σημερινής Αιανής,εκτάσεως 15 περίπου στρεμμάτων.Είναι περιφραγμένο και δεντροφυτευμένο με πεύκα,ακακίες και κυπαρίσσια.

Στο κέντρο της περιοχής υπάρχει ο ναός της Αγίας Τριάδος.Είναι μονόκλιτος βασιλική με ξύλινη στέγη και ανήκει στον 16ο αιώνα.Στο αρχικό κτίσμα του ναού έγινε πρόσθετη επέκταση κατά το έτος 1962 με προσωπική εργασία και δωρεές των κατοίκων.Το οικοδομικό υλικό του παλαιού κτηρίου του ναού αποτελείται από πώρινους κυβόλιθους αρχαίου οικοδομήματος.Εντός του Ιερού Βήματος και στην θέση της Αγίας Τράπεζας είναι τοποθετημένη μία καλολαξευμένη πέτρα λευκού μαρμάρου,σχήματος πλάγιου παραλληλεπίπεδου καιδιαστάσεων 0,50Χ0,50Χ1,20μ.Αυτή προέρχεται από αρχαίο οικοδόμημα,όπως μαρτυρούν οι υποδοχές οι οποίες έχει η ίδια η αρμολόγηση στην τοιχοδομία.

Ιερός Ναός Ταξίαρχου Μιχαήλ

Σε απόσταση 200 μέτρων νοτιοανατολικά της Αγίας Τριάδος και αριστερά του δρόμου,που οδηγεί στον Αλιάκμονα,βρίσκεται χτισμένος ο ναός του Αρχιστράτιγου μιχαήλ,γνωστός στον λαό της περιοχής ως <<Άϊ Ταξιάρχης>>.Είναι ρυθμού βασιλικής με εσωτερικές διαστάσεις 7,65Χ3,15μ.Στην δυτική πλευρά του έχει προστεθεί νάρθηκας μήκους 5,15μ. και πλάτους 3,80μ.Ο νάρθηκας αυτός είναι πολύ μεταγενέστερος του κύριου ναού.

Η αρχική τοιχοδομία του ναού είναι αρκετά επιμελημένη,καθώς και το εσωτερικό του καλύπτεται από τοιχογραφίες,οι οποίες διατηρούνται σε καλή κατάσταση παρά τη φθορά που έχει υποστεί μέρος των τοιχών από την πολυκαιρία και τα νερά των βροχών.

Οι τοίχοι του νάρθηκα δεν έχουν τοιχογραφίες,εκτός από μία που υπάρχει δεξιά της εισόδου προς τον κυρίως ναό και παριστάνει τον πύρινο ποταμό.

Στο εσωτερικό του κυρίως ναού και επάνω ακριβώς από την είσοδο,υπάρχει η κτητορική επιγραφή,η οποία μεταγραφόμενη αναφέρει τα εξής:

ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΚΑΙ ΑΝΙΣΤΟΡΗΘΗ Ο ΘΕΙΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ

ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΔΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΤΕ

ΚΟΠΟΥ ΤΕ ΚΑΙ ΜΟΧΘΟΥ ΤΟΥ ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΥ ΑΡΧ(ΟΝ)ΤΟΣ ΚΥΡ

ΣΤΟΛΗ ΑΜΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥ(Μ)ΒΙΟΥ ΑΥΤΟΥ:ΕΤΕΛΕΙΩΘΗ ΕΝ

Μ(Η)ΝΙ ΙΟΥΛΙΩ ΚΗ,ΗΜΕΡΑ ΣΑΒΒΑΤΩ,ΕΤ(ΟΥΣ)ΕΠΤΑ-

ΚΙΣ ΧΙΛΙΟΣΤΟΥ “ΖΝΖ”

ΙΝ(ΔΙΚΤΙΩΝ)ΟΣ Ζ’

Η επιγραφή αυτή αποδυκνύει,ότι η αποπεράτωση του ναού έγινε 28 Ιουλίου 1549.

Ιερός Ναός Αγίας Αναστασίας

Σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από την Αιανή και δεξιά του δημόσιου δρόμου,μέσα σε ένα μικρό δασάκι με πεύκα και κυπαρίσσια,είναι χτισμένος ο ναός της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας,του 17ου αιώνα.

Η κόγχη του Αγίου Βήματος έχει αγιογραφηθεί από τον Σαμαριναίο ζωγράφο Δημήτριο Αδάμ Πιτένη,που εφιλοτέχνησε και τις τοιχογραφίες της Παναγίας στην Αιανή.Το έτος 1968 έγινε από τους κατοίκους η ανακαίνιση του ναού.Κατά τις εργασίες όμως βρέθηκαν στα θεμέλια και στους τοίχους του ναού διάφορα αντικείμενα,όπως πήλινα αγγεία,μαρμάρινη επιτύμβιος στήλη,μαρμάρινος αναθηματικός αετός.

Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής

Επάνω στον κεντρικό δρόμο Αιανής-Κοζάνης και στα πρόθυρα ακριβώς του χωριού,βρίσκεται ο ναός της Αγίας Παρασκευής.

Το κτήριο ανήκει στον 16ο αιώνα όπως φαίνεται από την μόνη υπάρχουσα τοιχογραφία τησ “Πλατυτέρας” στην κόγχη του Αγίου Βήματος,η οποία είναι αυτής της τεχνοτροπίας με τις τοιχογραφίες του αρχηστράτηγου Μιχαήλ και Αγίου Νικολάου Αιανής.

Ο ναός είναι μονόκλιτος βασιλική,που καλυπτόταν από μεγάλα βυζαντινά κεραμύδια,τα οποία αντικαταστάθηκαν από την εκκλησιαστική επιτροπή το έτος 1973,με σύγχρονα γαλλικού τύπου.

Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής δεν έχει κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον όσο αναφορά την τοιχοδομία της,διότι στερείται διακοσμητικά και λοιπα αρχιτεκτονικά στοιχεία.

Προφήτης Ηλίας

Στο βόρειο μέρος του οικισμού της Αιανής υψούται ο βράχώδης λόφος του Προφήτου Ηλία ή <<Άϊ Λιά>>.Στην κορυφή του είναι χτισμένος ο ομώνυμος ναός.Ανήκει πιθανόν στον 16ο ή 17ο αιώνα.Στους τοίχους και τα θεμέλια του ναού υπάρχουν αρκετοί ορθογώνιοι και κυβικοί ογκόλιθοι,που προέρχονται από παλιό οικοδόμημα.

Στα ανατολικά ριζώματα του λόφου υπάρχουν δύο τάφοι λαξευτοί,ενώ στα νοτιοδυτικά,κατά την κατασκευή υδρευτικού δικτύου το έτος 1949,ευρέθησαν τάφοι με πήλινα αγγεία,τα οποία από άγνοια καταστράφηκαν.

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος

Ανατολικά και σε απόσταση 200 μέτρων από την “Ραχοπούλα” είναι ο λόφος του Αγίου Ιωάννη Πρόδρομου, “ο Άϊ Πρόδρομος”,όπως κοινώς λέγεται.

Βραχώδεις και γυμνός από βλάστηση παραμένει και σήμερα,παρά τις προσπάθειες που γίναν παλιότερα για την αναδάσωση του.Στην κορυφή του λόφου είναι χτισμένος ο ομώνυμος ναός.Το αρχικό κτήριο ανήκει χρονολογικά στον 16ο αιώνα.Κατά το 1960 έγινε ανακαίνηση με την φροντίδα του τότε επίτροπου Δημήτριου Γαλάνη.Στον ναό αυτό είναι τοποθετημένο το επιτύβιο της <<ΑΔΙΣΤΑΣ>>.

Πλατανόδασος Ρυμνίου

Ρύμνιο-Πλατανόδασος-Αναβρυκά-Μονή Παναγίας Ζιδανίου
Περνώντας από τη γέφυρα Ρυμνίου μετά την Αιανή και στρίβωντας αμέσως μετά δεξιά σε  ασφαλτοστρωμένο δρόμο που πηγαίνει προς τη Μονή Ζιδανίου και το Νέο ΥΗΣ Ιλαρίωνα βρίσκει κανείς το Πλατανόδασος Ρυμνίου και τα  Αναβρυκά Μικροβάλτου.
Η ομορφιά της φύσης απερίγραπτη ή μάλλον… περιγράφεται άψογα στο παρακάτω άρθρο της εφημερίδας Μακεδονία από το 1926!

« Στο μέρος αυτό η φύση είναι απερίγραπτα σπάταλη σε ομορφάδες. Κάθε απόπειρα περιγραφής αποτελεί μουντζούρα. Νερά άφθονα, δένδρα πανύψηλα σ’ αρμονικές συστοιχίες, λάκκοι, ουρανός κι όλα τα στοιχεία ζωγραφίζουν το όνειρο της φύσης, τις ριγηλές φροντίδες της και σου τραγουδούν τις κρυφές χαρές της. Και το ποτάμι στο μέρος αυτό… στα λεγόμενα αναβρυκά… που θάχη πλάτος 400 μέτρων, θαρρείς πως στέκει …μαγεμμένο, βουβαμμένο από το γύρω πανηγύρι, λες πως παλαίει με θλίψη να ξαπλωθή σε θάλασσα. Όμοια και μείς με παράπονο, με τα πόδια μπρός, με το νού και την καρδιά πίσω, περνούμε τρεις βραχίονες του ποταμού… . Μα το όραμα του ποταμού στ’ αναβρυκά, μας έδειχνε άσχημα τα γύρω μέρη, και τρέχαμε αμίλητοι μέσα στη ζέστη….»

Εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (8.9.1926)  ( πηγή: http://ai-vres.blogspot.gr/)

Κρόκος (Σαφράν)

Επιστημονική ονομασία: Κρόκος ο ήμερος – Crocus sativus
Οικογένεια: Ιριδοειδών
Άλλα ονόματα: Ζαφορά, σαφράν, σαφράνι
Χωριό: Κρόκος

Περιγραφή του Σαφράν
Το φυτό του κρόκου αποτελεί φυσική μετάλλαξη που συνέβη πριν από πολλά χρόνια σε περιοχές της Περσίας και της λεκάνης της Μεσογείου. Είναι ένα φυτό στείρο, δεν παράγει σπόρους και επομένως, δεν μπορεί να αναπαραχθεί εγγενώς. Η αναπαραγωγή του μπορεί να γίνει μόνο από τη διάσπαση και τη σπορά των βολβών του.

Ο κρόκος καλλιεργείται στην Ισπανία, στη Σικελία, στο Ιράν και στο Κασμίρ, ενώ στην Ελλάδα κυρίως στην περιοχή Κρόκος της Κοζάνης και είναι εκλεκτής ποιότητας. Αυτοφυής συναντάται σε χέρσους και ακαλλιέργητους αγρούς στις Κυκλάδες και κυρίως τη Σύρο, την Τήνο, την Μύκονο, την Αστυπάλαια και τη Δήλο.

Η καλλιέργεια του κρόκου απαιτεί ακραίες κλιματικές συνθήκες. Χρειάζεται ξηρό και θερμό καιρό το καλοκαίρι και κρύο τον χειμώνα. Η σπορά γίνεται τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο ενώ η συγκομιδή γίνεται στα τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου. Η διαδικασία συλλογής του κρόκου είναι ιδιαίτερα επίπονη και σχολαστική, αφού τα 3 μικρά κοκκινωπά στίγματά του συλλέγονται με το χέρι από κάθε άνθος χωριστά και ενώ αυτό είναι ακόμη φρεσκοκομμένο.

Συστατικά του Σαφράν
Περιέχει πτητικά έλαια, γλυκοζίτες και βιταμίνες Β1, Β2, Β12, πικροκροκίνη και κροκίνη. Επίσης, περιέχει λυκοπίνη, ζεαξανθίνη, α-β καροτένιο καθώς και βιταμίνη C, σίδηρο, κάλιο και μαγνήσιο.

Θεραπευτικές δράσεις και χρήσεις του Σαφράν
-τονωτικό και ηρεμιστικό του στομάχου
-ανακουφιστικό και αποτοξινωτικό για το συκώτι
-σε μικρές ποσότητες καθυστερεί την εξέλιξη του γήρατος και τονώνει τον εγκέφαλο
-ανακουφίζει από ψυχιατρικές παθήσεις και ιδιαίτερα από την κατάθλιψη και την αγχώδη διαταραχή
-για τη στυτική δυσλειτουργία
-αναστέλλει την ανάπτυξη των ανθρώπινων παγκρεατικών καρκινικών κυττάρων, σύμφωνα με έρευνες
-βοηθά στην επιβράδυνση της εξέλιξης της εκφύλισης της ωχρής κηλίδας
-κατά της νόσου του Αλτσχάιμερ
-μειώνει τα συμπτώματα του μεταβολικού συνδρόμου
-βοηθάει στην απώλεια βάρους
-ανακουφίζει από τους πόνους της περιόδου

Σε ποιες μορφές θα τον βρείτε και τι να προσέξετε
Ο κρόκος Κοζάνης διατίθεται στην αγορά, κατά κανόνα, με τη μορφή μιας ευλύγιστης υγροσκοπικής μάζας από νήματα που προέρχονται από τα αποξηραμένα στίγματα των λουλουδιών. Μπορείτε, ακόμη, να τον βρείτε και σε μορφή σκόνης, η οποία προέρχεται από το άλεσμα των νημάτων και στο εμπόριο διακρίνεται με τα ονόματα των περιοχών από τις οποίες παράγεται. Τον ελληνικό κρόκο, θα τον βρείτε ως κρόκο Κοζάνης και την ποιότητά του εξωτερικά μπορείτε να την προσδιορίσετε μέσω του χρώματος, του μεγέθους των στιγμάτων και του αρώματός του. Το χρώμα του πρέπει να είναι διακριτικό, βαθύ σκούρο κόκκινο, με μυρωδιά αρκετά χαρακτηριστική έως έντονη.

Μνημείο και σκηταριό

Στο λόφο Χιλίων Δέντρων του χωριού μας σώζεται ένα μνημείο παλαιοχριστιανικής τρίκοχης βασιλικής και χρονολογείται στον 5ο αιώνα μ.Χ., στην εποχή δηλαδή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού. Το μνημείο χαρακτηρίζεται από τον πλούσιο ψηφιδωτό διάκοσμο με παραστάσεις ζώων, πουλιών και γεωμετρικών σχημάτων. Οι πλούσιες παραστάσεις οι χρωματικοί συνδυασμοί και η τεχνική των καλλιτεχνών, εντυπωσιάζουν.Το μνημείο σώζεται σχεδόν μόνο σε κάτοψη και είναι επισκέψιμο.

Δέος προκαλεί το σκηταριό που βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά του σημερινού ναού. Η παράδοση αναφέρει ότι στους βυζαντινούς χρόνους, εδώ σκήτεψε η τοπική Αγία Παρασκευή.

Οι Ιεροί Ναοί Αγίας Παρασκευής

Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής
Ο Ενοριακός Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής. Κτίστηκε για πρώτη φορά το 1912,κατεδαφιστηκε το 1987 και στη θέση της κτίστηκε η καινούρια το 1987-1989 επί Μητροπολίτου ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΨΑΡΙΑΝΟΥ ,εφημερεύοντος Παπά Δημήτριου Μάστορα, με εισφορές, δωρεές και ενισχύσεις των κατοίκων. Στη βόρεια πλευρά υπάρχει η κρύπτη (ασκηταριό) όπου στο υπόγειο είναι και η εικόνα της Αγίας Παρασκευής σε τοιχογραφία. Η παράδοση του χωριού θέλει να υπήρχε κατά τους παλιούς χρόνους στη θέση της εκκλησίας Μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής . Στο σεισμό του 1995 έπαθε σημαντικές ζημιές  αλλά με τη θέληση του Θεού και την επιμονή, την  βοήθεια, την  οικονομική και προσωπική εργασία των κατοίκων  επισκευάστηκε,  αγιογραφήθηκε  και σήμερα αποτελεί ένα στολίδι στον λόφο με τα  χίλια δένδρα.   Εγκαινιάστηκε από τον Μακαριστό Μητροπολίτη  ΣΕΡΒΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΖΑΝΗΣ κ.κ.ΑΜΒΡΟΣΙΟ  (ΓΙΑΚΑΛΗ)  την  1η Ιουνίου 2003, εφημερευοντος, Παπά Γεώργιου Καλαμπούκα.    

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου
Κτίστηκε  για πρώτη φορά το 1912. Κάηκε το 1934 και κτίστηκε εκ νέου το 1935. Μεταγενέστερα κτίστηκε ο νάρθηκας και το κωδωνοστάσιο. Στο σεισμό του 1995 έπαθε ανεπανόρθωτες ζημιές με αποτέλεσμα την κατεδάφιση του. Στη θέση του στο κέντρο (πλατεία) του χωριού κατασκευάστηκε Νέος Ιερός Ναός  με  σιδηροκατασκευή και πάνελ  που εξυπηρετεί την ενορία κυρίως τους χειμερινούς μήνες.

Εξωκκλήσι Αγίου Αθανασίου
Κτίστηκε το 1700.  Έπαθε σημαντικές ζημιές κατά το σεισμό του 1995 με αποτέλεσμα σήμερα να μην γίνεται κανένα μυστήριο  η ιεροτελεστία στο εξωκκλήσι.    

Εξωκκλησι του Αγίου Πνευματος
Κτίστηκε το 1976 από μια ομάδα ενοριτών του χωριού στη θέση Παπαδήμος έξω από το χωριό Νοτιοανατολικα. Αποτελει έναν σημαντικό χώρο αναψυχής κυρίως για τη νεολαία του χωριού τους καλοκαιρινούς μήνες.

Πηγή: www.agiaparaskevikozanis.gr