Δημοτικό Πάρκο Αιανής

Σημαντική διάκριση για το Δημοτικό Πάρκο Αιανής.

Οι Ομορφότερες Πλατείες και Πεζόδρομοι της Ελλάδας βραβεύτηκαν στην 6η POLIS! (25/11/2007)

HELEXPO A.E.
Γραφείο Τύπου

Δελτίο Τύπου
(25.11.2007)

Με την απονομή ενός Ειδικού Βραβείου και οκτώ Επαίνων ολοκληρώθηκε ο «1ος Διαγωνισμός Ομορφότερης Πλατείας και Πεζοδρόμου», που διοργάνωσε η HELEXPO A.E., στο πλαίσιο της 6ης Διεθνούς Έκθεσης Φορέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Δημοσίου, Κοινωνικού Τομέα και Ιδιωτικών Επιχειρήσεων POLIS.
Στον «1ο Διαγωνισμό Ομορφότερης Πλατείας και Πεζοδρόμου» έλαβαν μέρος 13 συμμετοχές από ισάριθμους Δήμους από ολόκληρη τη χώρα. Στόχος του Διαγωνισμού, όπως τόνισε κατά την τελετή απονομής ο Αντιπρόεδρος της HELEXPO A.E. και μέλος της Επιτροπής του Διαγωνισμού, κ. Κωνσταντίνος Μπελιμπασάκης, είναι η επιβράβευση και ενθάρρυνση των τοπικών κοινωνιών, όπως εκφράζονται μέσα από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την υιοθέτηση σε όλη τη χώρα έργων και δράσεων, που θα προστατεύουν και θα αναδεικνύουν τη φυσιογνωμία των ελληνικών πόλεων μικρών ή μεγάλων, αλλά και συγχρόνως θα προσεγγίζουν με ευαισθησία και γνώση τα θέματα της αναβάθμισης της ποιότητας ζωής των κατοίκων τους.

Το Ειδικό Βραβείο Ομορφότερης Πλατείας και Πεζοδρόμου της 6ης POLIS απονεμήθηκε στη συμμετοχή του Δήμου Αιανής Κοζάνης με τίτλο «Κεντρική Πλατεία Οικισμού Αιανής», για τη «δημιουργία ενός υποδειγματικού χώρου πρασίνου και υγείας στη θέση του παλιού Σχολικού Κήπου σε ανθρώπινη κλίμακα, εμπλουτισμένου με τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία χλωρίδας της περιοχής, με έντονο τον χαρακτήρα της εκπαιδευτικής διάστασης του έργου και με απώτερο στόχο την απόλαυση του τόσο από τους κατοίκους, όσο και τους επισκέπτες της Αιανής». Το Ειδικό Βραβείο απένειμε ο Αντιπρόεδρος της HELEXPO A.E., κ. Κωνσταντίνος Μπελιμπασάκης και το παρέλαβε ο Δήμαρχος Αιανής, κ. Γεώργιος Τζέλος

Αντίστοιχα, οι οκτώ Έπαινοι απονεμήθηκαν στις συμμετοχές:
– του Δήμου Θεσσαλονίκης με τίτλο «Κεντρικός Αρχαιολογικός Περίπατος – Ανάπλαση της Πλατείας Αρχαίας Αγοράς»
– του Δήμου Λαρισαίων με τίτλο «Ανάπλαση περιβάλλοντος χώρου Αρχαίου Θεάτρου – διαμόρφωση πεζόδρομων Βενιζέλου – Παπαναστασίου – Ήφαιστου».
– του Δήμου Τρικκαίων με τίτλο «Αποκατάσταση και ανάδειξη βασικών στοιχείων του ιστορικού – εμπορικού κέντρου της πόλης των Τρικάλων (δυτικό τμήμα)»
– του Δήμου Εδέσσης με τίτλο «Διαμόρφωση Πλατείας Τημενιδών»
– του Δήμου Αθηναίων με τίτλο «Διαμόρφωση Πλατείας Κεραμικού –πρώην Κορετική Αγορά»
– του Δήμου Κοζάνης με τίτλο «Δημιουργία δημοτικού κήπου και ανάδειξη-αναβάθμιση αστικού & περαστικού πρασίνου»
– του Δήμου Βύρωνα με τίτλο «Ενίσχυση αστικού πρασίνου και διαμόρφωση χώρων αναψυχής»
– του Δήμου Ζωγράφου με τίτλο «Διαμόρφωση χώρου Πάρκου 49 στρεμμάτων στο Γουδί»

Τιμητικές διακρίσεις για τη συμμετοχή τους απονεμήθηκαν, επίσης στις συμμετοχές:
– του Δήμου Νέας Μάκρης (Αττικής) με τίτλο «Ανάπλαση παραλιακής ζώνης – παραλιακός πεζόδρομος»
– του Δήμου Φερών με τίτλο «Ανάπλαση πλατείας Άνω Φερών»
– του Δήμου Μουρεσίου με τίτλο «Ανάπλαση της παραλιακής ζώνης Πλάκας-Αγ.Ιωάννη-Παπά Νερό»
– του Δήμου Δίου (Δ.Δ. Βροντούς) με τίτλο «Ανάπλαση πλατείας Δ.Δ. Βροντούς».

Τους Επαίνους και τις Τιμητικές Διακρίσεις απένειμαν ο Διευθύνων Σύμβουλος της HELEXPO A.E. κ. Θέμης Καρστιώτης, ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΕΤΑΑ Α.Ε. κ. Γιάννης Γκογκοζώτος, ο Γενικός Διευθυντής της HELEXPO A.E. κ. Ιωάννης Παπακωνσταντίνου, ο νομαρχιακός σύμβουλος Τρικάλων και μέλος του δ.σ. της ΕΝΑΕ κ. Χρήστος Μιχαλάκης, η προϊσταμένη του Τμήματος ΑΜΕΑ του υπουργείου Εσωτερικών κα. Σοφία Ασπρούδα-Σίρκου, η αρχιτέκτων μηχανικός-εκπρόσωπος ΤΕΕ/ΤΚΜ κα. Φανή Δάλλα και ο εκπρόσωπος της ΕΕΤΑΑ στην Επιτροπή του Διαγωνισμού κ. Απόστολος Αλατάς.

Στην Άνω Κώμη

Η περιοχή του χωριού κατοικείται από τα χρόνια του Καίσαρος Αυγούστου.

Υπήρχε οικισμός κατά την αρχαία εποχή όπως μαρτυρούν τα άφθονα αρχαιολογικά ευρήματα.Ήδη ο Πάν.Λιούφης διατυπώνει στην ιστορία του την γνώμη ότι στην τοποθεσία <<Προφήτης Ηλίας>> της Άνω Κώμης υπήρχε ναός του Διόνυσου.

Την άποψη του αυτή τη στηρίζει στα σχετικά ευρήματα.Δύο μαρμάρινα αγάλματα μικρά,ένα ορειχάλκινων αγγείων,κτλ..

Σπόνδυλος μαρμάρου βρέθηκε το 1831 και είχε την επιγραφή:

CENTOG ΠΕ

ΤΡΩΝΙΟΥ ΔΙΟ

NYGΩ ΚΑΤΩΝΑΡ

Ρομβοειδής πλάκα βρέθηκε το 1858 στην οικία Δ.Σιώμου Ντότσιου και είχε την επιγραφή:

ΛΟ

ΓΙΚΗ

ΔΙΟ

NYGΩ

ΕΥΧΗ

Πλάκα διαστάσεων 0,56Χ0,43Χ0,23 η οποία μοιάζει με βάθρο γυναικείου αγάλματος με την κατωτέρω επιγραφή,της οποίας έλλειπε ο πρώτος στίχος και μισός απο τον δεύτερο:

ΒΕΡΟΣΑ ΟΥΤΕΝΩ

ΣΕΒΑΣΤΗΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑ ΚΑΤΑ ΔΙΑΘΗΚΗΝ

ΔΙΟΝΥΣW ΔΗΝΑΡΙΩΝ Φ.ΓΑΙΟΣ ΙΟΥΛΙΟΣ

ΖWΣΙΜΟΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΑΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ

ΑΝΕΘΗΚΕ Φ.ΕΤΟΣ Π.Φ.Ρ.ΣΕΒΑΣΤΟΥ 

ΤΟΥ ΚΑΙ R.Φ.Α.C. ΑΡΤΕΜΙCIOY

Ο Πάν.Λιούφης ερμηνεύει και χρονολογεί την επιγραφή,ως εξής:

<<ΓΑΪΟΣ ΤΙΣ ΠΛΟΥΣΙΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ ΑΤΕΚΝΟΣ ΤΟΝ ΔΟΥΛΩΝ ΑΥΤΟΥ

ΖΩΣΙΜΟ ΔΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗΣ ΕΠΟΙΗΣΑΤΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΟΝ,ΚΑΤΑ ΤΗΝ

ΡΩΜΑΙΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΑ Ο Δ’ΕΠΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΑΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ ΖΩΣΙΜΟΣ

,ΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΛΑΒΕ(ΓΑΙΟΣ ΙΟΥΛΙΟΣ)

ΑΝΕΘΗΚΕ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΘΗΚΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΘΕΟΝ

ΔΙΟΝΥΣΟ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑ ΤΗΣ ΣΕΒΑΣΤΗΣ ΚΥΡΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΑΠΟΘΑΝΟΥΣΗΣ

Ο ΔΕ ΑΝΔΡΙΑΣ ΕΓΕΝΕΤΟ 500 ΔΗΝΑΡΙΩΝ,ΕΤΟΥΣ 80 ΒΑΣΙΛΕΥΟΝΤΟΣ

ΣΕΒΑΣΤΟΥ ΤΟΥ ΚΑΙΣΑΡΟΣ ΓΑΙΟΥ QUINTC ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΥ>>.

Το βάθρο αυτό βρέθηκε στα ερείπια του ναού προφήτη Ηλία αλλά και αργότερα μέχρι και σήμερα βρέθηκαν νομίσματα της βυζαντινής περιόδου και αντικείμενα που πολλά από αυτά φυλάσσονται στο Δημοτικό Σχολείο.

Όλα τα παραπάνω μαρτυρούν την ύπαρξη οικισμού που πρέπει να είχε σχέση με την αρχαία πόλη Αιανή.

Νεκρόπολη

Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Οι συστάδες των ταφών και τα εκτεταμένα νεκροταφεία που έχουν εντοπιστεί και εν μέρει ανασκαφεί γύρω απο το λόφο της αρχαίας πόλης χρονολογούνται από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού ως τα υστεροελληνιστικά χρόνια.Στην βασιλική Νεκρόπολη των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων έχουν αποκαλυφθεί 12 μεγάλοι κτιστοί θαλαματοί και μικρότεροι κιβωτιόσχημοι,καθώς και πολλοί λακκοειδείς τάφοι.Τέσσερις κτιστοί τάφοι φέρουν ορθογώνιους περιβόλους,δηλαδή ορθογώνιες κατασκευές από λιθοπλινθούς,ενώ τρείς περίβολοι περιέκλειαν λακκοειδείς ταφές.

Ο μεγαλύτερος κτιστός τάφος,ο Τάφος Α,έχει διαστάσεις 11Χ11μ.περίπου,με πλευρές πλάτους 3μ.,πάνω στις οποίες στηριζόταν ναόσχημη υπέργεια κατασκευή.Στον κτιστό Τάφο Β,διαστάσεων 8Χ8μ.,διασώθηκαν οι μονόλιθοι της επίπεδης στέγης του θαλάμου.Ο Τάφος Δ περικλείεται απο οικοδόμημα ορθογώνιας κάτοψης με χαρακτήρα προφανώς λατρευτικό.Αντικειμενικα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό των μεγάλων τάφων ως βασιλικών,αποτελούν εκτός των κινητών ευρημάτων,οι ναόσχημες κατασκευές πάνω και γύρω τους,οι οποίες δηλώνουν ότι οι νεκροί δεν ήταν απλά άνθρωποι,αφού μετά θάνατο ηρωοποιούνταν και λατρεύονταν.

Περίλαμπρα ταφικά μνημεία,ως σήματα επιφανών νεκρών,όπως αγάλματα λιονταριών,αγάλματα κούρων και κόρης,άγαλμα γενειοφόρου των αρχών του 5ου αι.π.χ.,ζωγραφιστές ιωνικές,ανθεμωτές στήλες,όλα σε ντόπιο μάρμαρο και λίθο,καθιστούν μοναδική τη νεκρόπολη της Αιανής για όλο το βορειοελλαδικό χώρο.Τα επιγραφικά ευρήματα χρονολογούνται από τα υστεροαρχαϊκά χρόνια.Τα κτερίσματα,που διασώθηκαν από τη συστηματική σύληση,ήδη από την αρχαιότητα,παρουσιάζουν εξαιρετική ποιότητα και πιοκιλία,στοιχεία που μαρυρούν εύρωστη οικονομία,υψηλό βιοτικό επίπεδο και εντάσσουν την περιοχή στην πολιτισμική και θρησκευτική κοινή του υπόλοιπου ελληνισμού:χρυσά,αργυρά και χάλκινα κοσμήματα,σιδερένια και χάλκινα σκεύη και όπλα,πήλινα μελανόμορφα και ερυθρόμορφα αγγεία,πηλινα ειδώλια,όστεινα περίτμητα πλακίδια,αριστουργήματα της μικροτεχνίας,γυάλινα αλαβάστρινα αγγεία.

Γνωστοί βασιλείς της Ελίμειας ήταν ο Αρριδαίος(περίπου 472π.χ.),τρείς βασιλείς με το όνομα Δέρδας(Α’,περίπου442π.χ.,Β’,περίπου 382 Π.χ.,Γ’,περίπου 358π.χ.),”Παυσανίας και άλλοι αδελφοί”του Δέρδα Α’,όπως αναφέρονται.Τέλος η φίλα,η αδερφή του Δέρδα Γ’ και του Μαχάτα,υπήρξε η πρώτη από τις επτά συζύγους του Φιλίππου Β’,ενώ σύμφωνα με μία άποψη και η Ευρυδίκη,κόρη του Σίρρα και μητέρα του Φιλίππου Β’,καταγόταν από την Ελιμιώτιδα.

ΤΑΦΟΣ Α

 Ο θαλαμωτός τάφος Α είναι ο μεγαλύτερος του είδους που έχει αποκαλυφθεί στη Νεκρόπολη, των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων, της Αιανής, στη θέση Λειβάδια, βόρεια του λόφου της Μεγάλης Ράχης.

   Ο νεκρικός θάλαμος του τάφου έχει διαστάσεις περίπου 4×4μ., με πλευρές πλάτους 3μ., οι οποίες είναι κατασκευασμένες εναλλάξ από τρεις και δύο σειρές δόμων. Η στέγη του ήταν επίπεδη, κτισμένη  με μακρόστενους δόμους, που πατούσαν πιθανόν πάνω σε ξύλινο δοκάρι, του οποίου οι εγκοπές στήριξης διακρίνονται στα τοιχώματα του θαλάμου. Η στέγη στηριζόταν μάλλον σε αράβδωτο κίονα, τμήμα του οποίου βρέθηκε  πεσμένο μέσα στο θάλαμο μαζί  με πλέγμα σανιδιών.  Παρά τη σύληση  και την καταστροφή του τάφου, σε ορισμένα σημεία των τοίχων του θαλάμου διασώθηκε  γραπτή διακόσμηση και λιγοστά  χρυσά ελάσματα  με εμπίεστη διακόσμηση δεκαεξάφυλλου ρόδακα,  καθώς και αργυρά επίχρυσα κισσόφυλλα.  

  Μέσα στο νεκρικό θάλαμο αλλά και έξω από αυτόν, στη νότια πλευρά του και σε αρκετό βάθος, αποκαλύφθηκαν τμήματα δωρικών κιονόκρανων και γείσων με σταγόνες.  Τμήμα βάσης ενός μεγάλου κίονα βρέθηκε επίσης στη λιθολογημένη κατά μία σειρά πλευρά.  Είναι πολύ πιθανό ότι πάνω από το νεκρικό θάλαμο είχε κατασκευασθεί  ναόσχημο κτίσμα , πιθανότατα τάφος, που λειτουργούσε ως ηρώο, όπου λατρευόταν ο αφηρωισμένος νεκρός.

 ΤΑΦΟΣ Β

Ο τάφος αυτός είναι ο δεύτερος σε μέγεθος εξωτερικών διαστάσεων κτιστός θαλαμωτός, 8×8μ., και με εσωτερικές διαστάσεις θαλάμου 3,48×2,60μ. Διασώζει τους μονόλιθους της επίπεδης στέγης, που ενισχύονταν με ξύλινο δοκάρι. Οι αρχαίοι τυμβωρύχοι σύλησαν τον τάφο από την τρύπα που άνοιξαν σε έναν από αυτούς, πάχους 0,95μ. Οι μονόλιθοι εξωτερικά συνδέονται με σιδερένιους μολυβδοχοημένους συνδέσμους σε σχήμα Ζ.

 Από τα λίγα υπολείμματα των κτερισμάτων μπορεί να χρονολογηθεί στον 5ο αι. π.Χ. και είναι μεταγενέστερος οικοδομήματος με ταφικό – λατρευτικό χαρακτήρα που περιβάλλει τον τάφο Δ και το νοτιοδυτικό τμήμα του οποίου κατέστρεψε με το χτίσιμό του. Από την πυρά του νεκρού, η οποία εντοπίστηκε νοτιοδυτικά από τον τάφο, περισυλλέχτηκαν σιδερένιες αιχμές δοράτων.

ΤΑΦΟΣ Γ

Πρόκειται για ένα κτιστό κιβωτιόσχημο τάφο (2,90 x 2,14 x 2,28μ.) κατασκευασμένο από δόμους, η εσωτερική επιφάνεια των οποίων είναι λεία τόσο από την καλή επεξεργασία όσο και από το επίχρισμα. Στο εσωτερικό του, σε ύψος 1,70μ. περίπου από το δάπεδο, σώζονται ίχνη πορφυρής και μελανής ταινίας η οποία διατρέχει όλες τις πλευρές του θαλάμου.

Μέσα στο θάλαμο βρέθηκε μαρμάρινο κεφάλι, γενειοφόρου αγάλματος των αρχών του 5ου αι. π.Χ.το οποίο προέρχεται από επιτάφιο σήμα που καταστράφηκε. Οι συγγενείς του νεκρού, προφανώς, μετά τη σύληση,  το τοποθέτησαν στο εσωτερικό του ταφικού θαλάμου. Άλλα ευρήματα άξια αναφοράς είναι τα τμήματα χρυσού περιδεραίου καθώς και μικρά χρυσά και αργυρά ελάσματα.

ΤΑΦΟΣ Δ

Παρόμοιος στην κατασκευή με τους υπόλοιπους κτιστούς θαλαμωτούς και στο ίδιο μέγεθος περίπου μέγεθος με το θάλαμο του τάφου Β (3,45 x 2,50 x 2,66μ.). Σώζει στη θέση τους δύο από τους πέντε μονόλιθους της οροφής οι οποίοι  στηρίζονταν από ξύλινο δοκάρι για την ένθεση του οποίου υπάρχουν μεγάλα ανοίγματα στα δύο πλευρικά τοιχώματα. Στην πάνω επιφάνεια των λιθοπλίνθων της οροφής, όταν αποκαλύφθηκαν, παρατηρήσαμε έντονο μάυρο χρώμα και υπολείμματα καύσης, τα οποία ερμηνεύονται όχι τόσο από την τοποθέτηση των υπολειμμάτων πυράς του νεκρού όσο από διάφορα υλικά που καίγονταν κατά τις μεταθανάτιες τελετές. 

 Ο τάφος περικλείεται από ορθογώνιο οικοδόμημα λατρευτικού χαρακτήρα, του οποίου καταστράφηκε το νοτιοδυτικό τμήμα κατά την κατασκευή του μεταγενέστερου τάφου Β. Εκτός της ορθογώνιας κάτοψης στη νοτιοδυτική και βορειοδυτική πλευρά αποκαλύφθηκαν δάπεδα διαμορφωμένα από πλάκες, που είχαν δημιουργηθεί από μείγμα χαλικιών, άμμου, σκωρίας και πιθανότατα ασβέστη. Οι διάσπαρτοι σφόνδυλοι δωρικών κιόνων μαρτυρούν επιπλέον τη μεγαλοπρέπεια του οικοδομήματος.

Ο τάφος εντάσσεται στο ά μισό του 5ου α. π.Χ. και συλήθηκε από μικρό άνοιγμα στη νότια γωνία. Μετά τη διαρπαγή απέμειναν πενιχρά κτερίσματα: τμήματα πήλινων ειδωλίων, χρυσοί ρόδακες, χάλκινες φιάλες με οπή στον πυθμένα και “τσαλακωμένες”, δηλαδή παραμορφωμένες μετά τη χρήση τους για χοές σε λατρευτικές τελετές (παρόμοιες βρέθηκαν διάσπαρτες σε όλο το χώρο της Νεκρόπολης).

ΤΑΦΟΣ Ε

Χωρίς διακριτικό περίβολο, είναι χτισμένος νοτιοδυτικά, στην ίδια ευθεία και σε χαμηλότερο επίπεδ από τον τάφο Β. Η εσωτερική επιφάνεια το θαλάμου (3,35 x 2,50 x 1,90μ.) είναι λεία και προσεκτικά επιχρισμένη, ενώ μια πορφυρή ταινία περιτρέχει τον τάφο σε ύψος 1,46μ. από το δάπεδο. Κατά μήκος της νοτιοανατολικής πλευράς του εσωτερικού έχει πέσει το βάθρο και η επιτύμβια στήλη με ανθεμωτή επίστεψη. 

Η  στήλη είναι κατασκευασμένη από ντόπιο ασβεστόλιθο και στο ανθέμιο, με τους διπλούς έλικες, διακρίνεται η γραπτή διακόσμηση, η οποία επιτρέπει τη σύγκριση με τις πρώιμες στήλες της Ιωνίας, των αρχών του 5ου αι. π.Χ., και τη διαπίστωση των ιωνικών επιδράσεων στο μακεδονικό χώρο. Η πεσμένη στήλη με τον κυβόλιθο της βάσης της, καθώς και η έλλειψη εγκοπών για την ένθεση δοκαριού, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο τάφος δεν έφερε οροφή από λίθους και συνεπώς στεγαζόταν από πλέγμα ξύλων και κλαδιών.

Μεταξύ των ευρημάτων του τάφου περιλαμβάνεται τμήμα αμφορέα τύπου Nola με απεικόνιση Αθηνάς, όστρακα ερυθρόμορφης κεραμεικής, πήλινα ειδώλια και τμήματα γυάλιων αγγείων, ενώ από τον χώρο έξω από τον τάφο περισυλλέχτηκαν δύο τμήματα μαρμάρινων αγαλμάτων. Δυτικά του τάφου Ε, δύο μικρές πλευρές περιβόλου που σώζονται, πιθανόν, ανήκαν σε κατασκευή κρηπίδας για το βάθρο ενός, σχεδόν, ακέραιου μαρμάρινου λιονταριού των αρχών του 5ου αι. π.Χ., το οποίο σκόπιμα είχαν θάψει λίγο παρακάτω, πιθανότατα για να το προστατεύσουν από τη διαρπαγή μετά τη σύληση.

ΤΑΦΟΣ ΣΤ

Ο τάφος οριζόταν από περίβολο, οι λιθόπλινθοι του οποίου βρίσκονται σε υψηλότερο επίπεδο, περίπου 1 μ, και σώζονται σε μήκος 4,10 στη νοτιοανατολική πλευρά και σε 1,37 μ. στη βορειοδυτική. Ο τάφος είναι κατασκευασμένος κατά τον ίδιο τρόπο με τους προηγούμενους, σώζεται σε αρκετά καλή κατάσταση χωρίς την οροφή και έχει διαστάσεις, μήκος 2,85, πλάτος 1,75 και ύψος 1,72 μ. Παρατηρούμε ότι οι εσωτερικές του πλευρές είναι επιχρισμένες με ιδιαίτερη προσοχή, αλλά δεν διακρίνονται τα ίχνη κάποιας διακοσμητικής ταινίας, όπως συμβαίνει σε άλλους τάφους.

Ο πεσμένος μέσα στο θάλαμο μονόλιθος ανήκε στην οροφή. Εξωτερικά της βόρειας γωνίας βρέθηκε πεσμένη η επιτύμβια στήλη με ανθεμωτή επίστεψη, από τη γραπτή διακόσμηση της οποίας δεν σώζονται ίχνη, καθώς και μεγάλο τμήμα από τη βάση της. Ελάχιστα αντικείμενα διασώθηκαν από την κτέριση του τάφου, όπως τμήματα πήλινων ειδωλίων, όστρακα γυάλινων και μελανόμορφων αγγείων, τα οποία μπορούν να χρονολογηθούν στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ.

ΤΑΦΟΣ Θ

Εντοπίστηκε στην ίδια ευθεία με τον τάφο ΣΤ και έχει παρόμοιες διαστάσεις θαλάμου, μήκος 3,12, πλάτος 1,67 και ύψος 1,35 μ. περίπου. Η κατάσταση διατήρησης του τάφου δεν είναι καλή, εξαιτίας του τρόπου κατασκευής του. Δε χρησιμοποιήθηκαν ογκώδεις παραλληλεπίπεδοι δόμοι-λιθόπλινθοι, αλλά μικρότεροι και περισσότερο πλακεροί. Στην εσωτερική επιφάνειά τους δεν παρατηρείται επίχρισμα, κατά το παράδειγμα των άλλων τάφων, αλλά η προσπάθεια λείανσης με ιδιαίτερη προσοχή.

Ο τάφος οριζόταν από μεγάλο περίβολο, από τον οποίο σώζεται μόνο η νότια γωνία σε μήκη 4,21 και 3,72 μ. Παρόλη την καταστροφή και τη διαρπαγή περισυλλέχτηκαν ενδιαφέροντα ευρήματα, όπως μαρμάρινο κεφάλι λιονταριού, προφανώς από άγαλμα τοποθετημένο ως επιτάφιο σήμα, ερυθρόμορφη κεραμεική, ακέραιο αλάβαστρο με παράσταση νέγρου, κεραμεική με επίθετα χρώματα (ακέραια πρόχους και αρύβαλλος), πήλινα ειδώλια, σιδερένιες αιχμές και ξίφος, χρυσοί ρόδακες και έλασμα με παράσταση γοργονείου. Τα ευρήματα αυτά χρονολογούν το μνημείο στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ.

ΤΑΦΟΣ Ι

 Είναι ο αρχαιότερος κτιστός τάφος της Νεκρόπολης με ευρήματα από το α΄ μισό του 6ουαι. π.Χ. Οι εσωτερικές του διαστάσεις είναι 3,60×1,20 και το ύψος του 1,35 μ. Στη νοτιοδυτική πλευρά του τάφου σώζεται ακέραια μία καλυπτήρια πλάκα της οροφής. Εντυπωσιακή είναι η κλιμακωτή τοποθέτηση των λιθοπλίνθων περιμετρικά του θαλάμου.

Οι εσωτερικές του επιφάνειες είναι επιχρισμένες προσεκτικά και μία εντυπωσιακή πορφυρή ταινία πλάτους 0,09 μ. τον περιτρέχει σε ύψος 0,82 μ. από το δάπεδο. Πάνω απ’ αυτή διακρίνεται ταινία, η οποία ορίζεται από δύο σειρές καρφιών και χάραξη. Με τα καρφιά αυτά πιστεύουμε ότι στερεώνονταν στα τοιχώματά του τάφου σανίδα και πάνω σε αυτήν είχαν προσηλωθεί, επίσης με σιδερένια καρφιά, τα οστέινα περίτμητα πλακίδια, διακοσμημένα με παραστάσεις γυναικών, πολεμιστών με ασπίδες, αρμάτων, ζώων, υδροβίων πτηνών κτλ. Εκτός από τα πλακίδια, τα οποία αποτελούν αριστουργήματα μικροτεχνίας, από το εσωτερικό του τάφου περισυλλέχτηκαν μελανόμορφη οινοχόη σε όστρακα με απεικόνιση πομπής Διονύσου και Μαινάδων, ειδώλια που σώζουν χρώματα στα ενδύματα, των οποίων το σώμα έχει πλαστεί με τα χέρια και τα κεφάλια μόνο προέρχονται από μήτρες, αποσπασματικό αργυρό επιχρυσωμένο έλασμα με παράσταση του κύκλωπα Πολύφημου, καθιστού και μπροστά του δύο πρόβατα με άντρες δεμένους στην κοιλιά τους .

Έξω από τον τάφο βρέθηκαν μεγάλο τμήμα σφονδύλου και ιωνικό κιονόκρανο, στην πάνω επιφάνεια του οποίου διακρίνονται αποτυπώματα για την τοποθέτηση πιθανότατα αγάλματος σφίγγας.

Μεγάλη Ράχη

Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ

Η αρχαία Αιανή ταυτίζεται με την πόλη που αναπτύσσεται στα επάλληλα πλατώματα ενός λόφου με το χαρακτηριστικό όνομα Μεγάλη Ράχη.Έχουν ανασκαφεί τρία μεγάλα δημόσια κτήρια και πολλές ιδιωτικές κατοικίες με πλούσια ευρήματα.Τα κτήρια,με τις συμβατικές ονομασίες Μεγάλοι Δομοί και Στωικό Κτήριο,χαρακτηρίζονται από χώρους με στοές,ενώ παρά τη διαρπαγή,ιδιαίτερα των μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών,διασώζουν κομμάτια από ζωγραφιστές υδροροές,δωρικά και ιωνικά κιονόκρανα,καθώς και σφονδύλους ημικιόνων.Αυτά προϋποθέτουν την ύπαρξη πρώτου ορόφου και μαρτυρούν τη μεγαλοπρέπεια και τη σωστή αρχιτεκτονική οργάνωση του χώρου.

Το λεγόμενο Στωικό Κτήριο του μεσαίου πλατώματος ερμηνεύεται πιθανότατα ως αρχαία αγορά.Στην αυλή του τρίτου κτηρίου στο κορυφαίο πλάτωμα αποκαλύφθηκε τεράστια κυκλική δεξαμενή λαξευμένη στο βράχο,η οποία με την περισυλλογή του βρόχινου νερού συνέβαλλε στην υδροδότηση της πόλης.Οι πρωιμότερες οικοδομικές φάσεις των παραπάνω κτηρίων ανέρχονται στιε αρχές του 5ου αι. π.χ. Και συνεχίζονται αδιάλειπτα ως τα υστεροελληνιστικά χρόνια,οπότε η πόλη εγκαταλείπεται,μάλλον ειρηνικά,και μετατοπίζεται σε άλλο χώρο,προφανώς με την επικράτηση των Ρωμαίων.

Οι χώροι των οικιών σε ορισμένες περιπτώσεις κατανέμονται,λόγω της κλίσης του εδάφους,σε διαφορετικά επίπεδα.Σκάλες με λίθινα σκαλοπάτια οδηγούν στα πάνω δωμάτια,ένω συγχρόνως στην πίσω πλευρά διαμορφώνονται υπόγεια.Τα σπίτια διέθεταν μικρές αυλές,δωμάτια με εστίες,αποθηκευτικούς χώρους με πιθεώνες και δωμάτια-εργαστήρια με λίθινους χειρόμυλους στις γωνίες.Επισκέψιμες είναι οι οικίες με τα συμβατικά ονόματα Σπίτι με Πιθάρια,Σπίτι με Σκάλες και Σπίτι με Αγνύθες,οι οποίες χρονολογούνται στα ελληνιστικά χρόνια (300-100 π.χ.).

Η πόλη είχε άμεσες πολιτιστικές και εμπορικές σχέσεις με τον υπόλοιπο ελληνισμό.Παράλληλα,λειτουργούσε αυτόνομα με δικά της εργαστήρια μεταλλοτεχνίας,κοροπλαστικής και κεραμεικής.

Η αποκάλυψη δημοσίων και ιδιωτικών οικοδομημάτων διαμορφώνει την εικόνα μιας οργανωμένης πόλης ήδη από τα υστεροαρχαϊκά και κλασικά χρόνια(αρχές 5ου -4ος αι. π.χ.,ενώ και ο 6ος αι. Αντιπροσωπεύεται με κεραμεικά ευρήματα),γεγονός που τεκμηριώνει την άποψη μας ότι υπήρχαν ακμαίες και οργανωμένες πόλεις στην Άνω Μακεδονία πολύ πριν την ενοποίηση του μακεδονικού ελληνισμού από τον Φίλιππο Β’,στον οποίο οι ιστορικοί απέδιδαν την ίδρυση των πρώτων πόλεων-ατικών κέντρων.Παράλληλα η αποκάλυψη αρχαϊκών κέντρων και κλασικών επιγραφών επιβεβαιώνουν τη χρήση του γραπτού λόγου και αποδεικνύουν ότι μέχρι τώρα έλλειψη πρώιμων επιγραφών οφειλόταν στην περιορισμένη και μη συστηματική ανασκαφική έρευνα της μακεδονικής γής.

ΜΕΓΑΛΟΙ ΔΟΜΟΙ

  Ανατολικά του πλατώματος, όπου βρίσκεται το Στωικό Κτήριο, σε ένα κατώτερο πλάτωμα ήρθε στο φως ένα άλλο, δημόσιου χαρακτήρα,  κτήριο της αρχαίας Αιανής.  Το κτήριο χρονολογείται από τα υστεροαρχαϊκά και κλασικά χρόνια, ενώ σε μεταγενέστερες φάσεις κατασκευάστηκαν πάνω  άλλα οικοδομήματα. Το κλασικό οικοδόμημα αποτελείται από ανισόπεδους ορθογώνιους χώρους, οι οποίοι ακολουθούν την κλίση του εδάφους, και έναν στωικό χώρο. Ο τοίχος της στοάς έχει πλάτος 1,70μ. και μήκος 20μ., ενώ μπροστά του βρίσκονται  οι βάσεις 5 πεσσοκιόνων. Οι διάφορες οικοδομικές φάσεις διακρίνονται από τη διαφοροποίηση της τοιχοποιίας. Παρατηρούμε μεγάλους γωνιόλιθους και πολυγωνική τοιχοδομία. Πλήθος οστράκων ερυθρόμορφων αγγείων, πολλά από τα οποία ανάγονται χρονολογικά  στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ., προσφέρουν το ανώτερο όριο κατασκευής του κτηρίου, το οποίο πρέπει να τοποθετηθεί στον  5οαι. π.Χ. Η αποκάλυψη δημόσιων και ιδιωτικών οικοδομημάτων διαμορφώνει την εικόνα  μιας οργανωμένης πόλης ήδη από τα υστεροαρχαϊκά και κλασικά χρόνια, γεγονός που τεκμηριώνει την άποψη μας ότι υπήρχαν ακμαίες και οργανωμένες πόλεις στην Άνω Μακεδονία πολύ πριν την ενοποίηση του μακεδονικού βασιλείου από τον Φίλιππο Β΄.

  Οι μεταγενέστερες οικοδομικές φάσεις χαρακτηρίζονται από  την επίσης προσεγμένη τοιχοδομία και από τη χρήση εν μέρει των κλασικών  τοίχων σαν υποθεμελίωση.  Σε έναν από τους μεγάλους ορθογώνιους χώρους του κλασικού κτηρίου αποκαλύφθηκαν μεταγενέστεροι φούρνοι με αλλεπάλληλες οικοδομικές φάσεις.

 Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα κινητά ευρήματα από το χώρο της οικίας των μεγάλων δόμων. Ανάμεσα σε αυτά βρίσκεται ένα μελαμβαφές αττικό σκυφίδιο με εγχάρακτο στη βάση του το όνομα «ΘΕΜΙΔΟΣ» καθώς και τμήμα κεραμίδας που φέρει εγχάρακτη επιγραφή σε τέσσερις σειρές (ΑΡΚΑΠΟΣ/ΕΡΙΑ/ΗΗΗ ΔΔΔΔΔ/ΔΔΠΙΙΙ, πρόκειται για έναν λογαριασμό σε αττικό ακροφωνικό σύστημα  που σημαίνει πιθανότατα πως τα μαλλιά του Αρκάπου ζύγιζαν 350 και κόστιζαν 28). Τα δύο αυτά ευρήματα βρέθηκαν μαζί με ένα πλήθος εισαγμένων αγγείων αλλά και αγγείων τοπικών εργαστηρίων.     

ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΑΓΝΥΘΕΣ

Η τελευταία επισκέψιμη ιδιωτική κατοικία της αρχαίας πόλης της Αιανής είναι η λεγόμενη «Οικία με τις αγνύθες». Βρίσκεται σε ένα χαμηλότερο πλάτωμα στα ΝΑ της «Οικίας με τις σκάλες». Στο συγκεκριμένο πλάτωμα εντοπίστηκαν τουλάχιστον δύο χώροι κατοικιών, ανάμεσα στις οποίες υπάρχει να στενό δρομάκι, πλάτους 2μ. περίπου. Κάτω από το δρόμο αυτό υπάρχει αποχετευτικός αγωγός.Η ονομασία «Σπίτι με τις αγνύθες» οφείλεται στο μεγάλο αριθμό αγνύθων που βρέθηκαν σωριασμένες στην πίσω υπόγεια πλευρά της νότιας κατοικίας. Οι αγνύθες, που χρησιμοποιούνταν σαν υφαντικά βάρη, είχαν διάφορα σχήματα: πυραμίδας, κόλουρου κώνου, κυκλική αρτόσχημη.

ΚΤΗΡΙΟ ΜΕ ΔΕΞΑΜΕΝΗ

 Ένα από τα σημαντικά κτήρια, δημόσιου χαρακτήρα, που αποκαλύφθηκαν  στον επιβλητικό λόφο της Μεγάλης Ράχης  και ανήκουν στην αρχαία πόλη της Αιανής, είναι το μεγάλο οικοδόμημα στην αυλή του οποίου ανασκάφηκε μεγάλη κυκλική Δεξαμενή. Το κτήριο βρίσκεται στο νότιο κορυφαίο χώρο του λόφου, όπου ανιχνεύθηκαν τα λαξεύματα που έγιναν πάνω στο  φυσικό βράχο για τη θεμελίωση των τοίχων. Πρόκειται για ένα σχεδόν ορθογώνιας κάτοψης κτίσμα, η αυλή του οποίου, όπου και η δεξαμενή, ήταν στρωμένη με βότσαλα, κάθετα τοποθετημένα κεραμιδάκια και κουρασάνι (κονίαμα από τριμμένο κεραμίδι, άμμο και ασβέστη).

  Η κυκλική δεξαμενή έχει βάθος 8,5μ. και στο κατώτερο τμήμα της, διαμέτρου 4,5μ., και σε ύψος περίπου 2μ. σώζεται η αρχική της μορφή. Η δεξαμενή κατασκευάστηκε  μέσα σε πορώδη ασβεστολιθικό βράχο, ο οποίος είναι μαλακός και σπάει εύκολα. Για μεγαλύτερη στεγανότητα και στερεότητα τοποθετήθηκε στρώση από γωνιόλιθους και ακανόνιστες πέτρες πάνω στα  τοιχώματα του μαλακού βράχου, ενώ ακολούθησε μια επιπλέον στρώση από μακρόστενα τούβλα με συνδετικό κονίαμα.  Ο πυθμένας και η στενή εσωτερική πλευρά των τούβλων καλύφθηκαν με παχύ στρώμα κονιάματος από τριμμένο κεραμίδι, άμμο και ασβέστη. Η κάτω διάμετρος της δεξαμενής είναι 4,5μ., ενώ η διάμετρος στο πάνω τμήμα της, όπου λείπει η ενδιάμεση στρώση από γωνιόλιθους και τούβλα, είναι 6,5μ.

Η Δεξαμενή αυτή βοηθούσε στην υδροδότηση της πόλης με την περισυλλογή του βρόχινου νερού. Στο συμπέρασμα αυτό  οδήγησαν τα αυλάκια – αγωγοί με κοιλότητες για φιλτράρισμα, που διατηρήθηκαν στις τρεις πλευρές της αυλής, καθώς και οι πηλοσωλήνες που αποκαλύφθηκαν στον ίδιο χώρο. Ο πυθμένας της Δεξαμενής  έδωσε πλήθος ευρημάτων. Περισυλλέχτηκαν πολυάριθμες πήλινες υδρίες και οινοχόες, δύο χάλκινες οινοχόες και ένας χάλκινος καδίσκος, σκεύη που προφανώς χρησίμευαν για την άντληση του νερού. Τα νεότερα αγγεία χρονολογούνται στο 2ο αι. π.Χ. και δίνουν έτσι το «terminus antequem», δηλαδή το κατώτερο χρονολογικό όριο για τη χρήση της Δεξαμενής.

 ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΠΙΘΑΡΙΑ

Σε χαμηλότερα πλατώματα του λόφου της Μεγάλης Ράχης αποκαλύφθηκαν διάφορες ιδιωτικές κατοικίες και άλλα κτήρια, που δίνουν μια εικόνα για την ζωή των κατοίκων της Αρχαίας Αιανής. Καθώς όμως η προσφερόμενη έκταση πάνω  στο λόφο είναι μικρή, έχουν παρατηρηθεί διαδοχικές οικοδομικές φάσεις με παλιότερους τοίχους που ξαναχρησιμοποιούνται ή με την πρόσθεση καινούριων  πάνω στην επίχωση προγενέστερων σπιτιών. Οι οικίες χωρίζονται με μεσοτοιχίες και στενά δρομάκια, όπου κατέληγαν και οι αποχετευτικοί αγωγοί.  Οι ιδιωτικές οικίες ήταν χτισμένες με αργολιθοδομή, διέθεταν δάπεδα από χώμα ή κατασκευασμένα με λάσπη και πετραδάκια. Κάποια από τα σπίτια διέθεταν  κα εσωτερική διακόσμηση με ζωγραφιστά κονιάματα. Ακόμη και λείψανα ζωγραφιστών κεραμιδιών μαρτυρούν ιδιαίτερα επιμελημένες προσόψεις. Λόγω της κλίσης του εδάφους οι χώροι των σπιτιών κατανέμονταν σε διαφορετικά επίπεδα, σκάλες οδηγούσαν από το ένα επίπεδο στο άλλο, ενώ η πίσω πλευρά των δωματίων, σε ψηλότερο επίπεδο, διαμορφωνόταν σε υπόγειο. Ο συνήθης τύπος οικίας στην αρχαία Αιανή ήταν αυτός με μικρή αυλή, δωμάτια με εστίες, αποθηκευτικούς χώρους με πιθεώνες, εργαστήρια με λίθινους χειρόμυλους στις γωνίες. Κεραμικοί φούρνοι και υπολείμματα επεξεργασίας μετάλλων (σιδήρου, χαλκού και μολύβδου) έχουν επίσης εντοπιστεί σε διάφορα σημεία.

Ιδιαίτερα διδακτική είναι η επίσκεψη των οικοδομημάτων που αποκαλύφθηκαν στο μεγάλο, επίπεδο σχεδόν,  χώρο πριν ανέβουμε  στο κορυφαίο πλάτωμα με τη Δεξαμενή, ΒΔ του μεγάλου «Στωικού κτηρίου». Ενδιαφέρον παρουσιάζει η επισκέψιμη ιδιωτική οικία «Οικία με τα πιθάρια», που οφείλει το συμβατικό της όνομα  στην παρουσία πιθαριών  σε κάποια από τα δωμάτιά της. Έχουν παρατηρηθεί διάφορες οικιστικές φάσεις, μέσης και ύστερης ελληνιστικής περιόδου, ενώ σειρά μεγάλων λιθοπλίνθων, που χρησιμοποιήθηκε για δάπεδο της οικίας,  παραπέμπει σε προγενέστερη μνημειακή κατασεκευή.  Η οικία διέθετε  στενούς τοίχους, κατασκευασμένους με αργολιθοδομή στο κάτω μέρος και πλιθιά στο πάνω, στους οποίους στηριζόταν ξύλινη ανωδομή. Στον αύλειο χώρο αποκαλύφθηκε αποχετευτικός αγωγός, καλυμμένος με λακωνικά κεραμίδια. Σε κάποια δωμάτια βρέθηκαν πιθάρια, ενώ αποκαλύφθηκε ορθογώνια εστία αλλά και επιπλέον δύο, πλαισιωμένες με πέτρες, κατασκευές.

ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΚΑΛΕΣ

 Από τις ιδιωτικές οικίες μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το «Σπίτι με τις σκάλες», ανασκαφική τομή σε πλάτωμα, στα νοτιοανατολικά της κορυφής του λόφου, το οποίο διαθέτει πρόσβαση στα υπόλοιπα πλατώματα του λόφου από μονοπάτια μετά το «Στωικό κτήριο» και την «Οικία των μεγάλων δόμων». Πρόκειται για μια οικία ορθογώνιας κάτοψης με μικρά και μεγάλα δωμάτια, ενώ στο μέσο της υπάρχει  διάδρομος με σκαλοπάτια.  Και το σπίτι αυτό λόγω της κλίσης του εδάφους είναι χτισμένο σε διαφορετικά επίπεδα, τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους με λίθινες σκάλες. Κάτω από  τους βαθμιδωτούς διαδρόμους με τα λίθινα σκαλοπάτια αποκαλύφθηκε αποχετευτικός αγωγός, ο οποίος ξεκινά από το βορειότερο δωμάτιο  της οικίας, εισχωρεί  κάτω από τις σκάλες και καταλήγει στο χαμηλότερο επίπεδο, στην παρυφή του πλατώματος.

  Σε χώρο που οδηγεί η πρώτη σκάλα βρέθηκαν in situ τρία πιθάρια και ορθογώνια εστία σε κεντρικό σημείο.  Αποκαλύφθηκαν, επίσης,  και άλλα ενδιαφέροντα κινητά ευρήματα όπως αμφορείς, μικρότερα πήλινα αγγεία, ειδώλια γυναικείων μορφών, ειδώλια της θεάς Κυβέλης αλλά και σιδερένια ξέστρα και χάλκινα νομίσματα. Ερμηνεύεται από την ανασκαφέα ως χώρος εργαστηριακός, χώρος αποθήκευσης αγαθών αλλά και άσκησης της οικιακής λατρείας.

  Στο πλάτωμα όπου βρίσκεται η «Οικία με τις σκάλες» αποκαλύφθηκαν και άλλα σπίτια, τα οποία βρίσκονται κάτω από τους τεράστιους ξεκομμένους βράχους οι οποίοι ίσως να αποτέλεσαν την αιτία  της καταστροφής και της ξαφνικής εγκατάλειψης του οικισμού.

ΣΤΩΙΚΟ ΚΤΗΡΙΟ

Ένα ακόμη σημαντικό κτήριο της αρχαίας Αιανής, δημόσιου χαρακτήρα και αυτό όπως της Δεξαμενής, ήρθε στο φως στο αμέσως κατώτερο πλάτωμα τα κορυφής του λόφου, προς τα ΒΑ. Έχουν σωθεί οι δύο πλευρές της στοάς, μήκους 25μ. και 20μ. αντίστοιχα, οι οποίες σχηματίζουν ένα Γ. Έχουν διατηρηθεί τα θεμέλια των δύο πλευρών, τα οποία είναι χτισμένα με μεγάλους δόμους.  Παρά τη λιθολόγηση και αυτού του κτηρίου σε μεταγενέστερες εποχές, έχουν σωθεί πολλά αρχιτεκτονικά μέλη, δωρικά και ιωνικά κιονόκρανα, τμήματα αμφικιόνων και άλλα λίθινα μέλη ανωδομής, τα οποία κάνουν πιθανή την ύπαρξη πρώτου ορόφου.  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα μνημειώδες και μεγαλοπρεπές κτήριο, το οποίο βρισκόταν στην κορυφή του λόφου και το οποίο αποδεικνύει την ύπαρξη μνημειώδους αρχιτεκτονικής στις πρώιμες φάσεις των μακεδονικών βασιλείων, ιδιαίτερα στην Άνω Μακεδονία, όπου οι μελετητές μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούσαν τους αρχαίους κατοίκους της νομάδες.  Τη χρήση μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών μαρτυρεί , ακόμη, η ύπαρξη πλούσιου στρώματος λατύπης (απολεπίσματα μαρμάρου) που βρέθηκε στο κτήριο και φανερώνει την τελική, κατά τόπο, επεξεργασία του μαρμάρου.

  Οι δόμοι των δύο πλευρών  του οικοδομήματος αποτελούν το στυλοβάτη, προφανώς μιας στοάς, πάνω στον οποίο πατούσαν οι κίονες.  Το μεγαλύτερο πλάτος της μίας πλευράς με κατεύθυνση προς την κορυφή του λόφου ερμηνεύσαμε ως ράμπα για την ευκολότερη πρόσβαση στο κτήριο, καθώς το πλάτωμα που θεμελιώθηκε παρουσιάζει μεγάλη κλίση . Σε ανώτερο επίπεδο, πίσω από τον τοίχο της στοάς ανασκάφηκε μια σειρά από διπλά δωμάτια, δύο τουλάχιστον οικοδομικών φάσεων,  οι τοίχοι των οποίων ήταν  κατασκευασμένοι από αργολιθοδομή. Καθώς η επίχωση στο σημείο αυτό ήταν πολύ μικρή, χρησιμοποιήθηκε, με κατάλληλη επεξεργασία, ο φυσικός βράχος ως δάπεδο των δωματίων και θεμέλιο των τοίχων.

   Ο εσωτερικός χώρος του κτηρίου, που καλύφθηκε με το στρώμα λατύπης και μεγάλες λίθινες πλάκες, κάλυψε προγενέστερα οικοδομήματα με αποθηκευτικούς χώρους, σύμφωνα με τα πιθάρια που βρέθηκαν εκεί.  Ανατολικότερα αποκαλύφθηκαν δύο ελλειψοειδή κτίσματα, από τα οποία σώζεται  η λίθινη κρηπίδα τους, ενώ σύμφωνα με την κεραμική χρονολογούνται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.  

  Παρά την ελλιπή και αποσπασματική διατήρηση του κτηρίου, σε συνδυασμό με τα λιγοστά κινητά ευρήματα που δεν προσφέρουν ιδιαίτερα στην αποσαφήνιση της χρήσης και στο χαρακτηρισμό του, τα αρχιτεκτονικά λείψανα φανερώνουν τη μνημειώδη μορφή του κτηρίου με όροφο, δωρική κιονοστοιχία στο ισόγειο και ιωνική στον όροφο. Όσον αφορά στη χρήση του κτηρίου δύο είναι οι πιθανές ερμηνείες: είτε πρόκειται για την οικία του ηγεμόνα της πόλης, η οποία διέθετε και διοικητικό χαρακτήρα, είτε πρόκειται για τη μνημειακή αγορά της αρχαίας Αιανής.

Στην Αιανή

ΑΙΑΝΗ,ΠΟΛΙΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Η Αιανή Βρίσκεται 20χλμ. Νότια της Κοζάνης.Στην αρχαιότητα ανήκε στο βασίλειο της Ελιμειώτιδας,το οποίο μαζί με τα υπόλοιπα ελληνικά βασίλεια (Τυμφαίος,Ορεστίδας,Λυγκηστίδας,Εορδαίας,Πελαγονίας,Δερριόπου)αποτελούσαν την Άνω Μακεδονία των αρχαίων.Σύμφωνα με τον ιδρυτικό μύθο που διέσωσε ο Στέφανος Βυζάντιος η Αιανή,<<πόλις Μακεδονίας>>,κτίστηκε από τον Αίανο,γιο του Ελύμου και ιδρυτή της Ελίμειας ή Ελιμιώτιδας.Η ύπαρξη της πόλης της Αιανής βεβαιώνεται από δύο επιγραφικές μαρτυρίες.

Η συστηματική ανασκαφή,που άρχισε το 1983,έφερε στο φώς σημαντικά αρχιτεκτονικά λείψανα της πόλης,συστάδες τάφων και οργανωμένα νεκροταφεία,που χρονολογούνται από τα προϊστορικά ως τα υστεροελληνιστικά χρόνια.Τα νέα αυτά ευρήματα είναι αποκαλύπτικά τόσο για την προϊστορία της Άνω Μακεδονίας όσο και την ακμή της στα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια(6ος και 5ος αι.π.χ.),ενώ παράλληλα επιβεβαιώνουν ότι πολύ πρώιμα η Αιανή κατέλαβε θέση πρωτεύουσας στο κράτος των Είμιωτών.

Στα προϊστορικα χρόνια η Αιανή υπήρξε αξιόλογο κέντρο παραγωγής της λεγόμενης αμαυρόχρωμης κεραμεικής,η καταγωγή της οποίας ανάγεται σε μεσοελλαδικά (1900 – 1600 π.χ.)πρότυπα της νότιας Ελλάδας.Φορείς της θεωρούνται τα βορειοδυτικά ελληνικά φύλα,στα οποία ανήκαν και οι Μακεδόνες,οι οποίοι,σύμφωνα με τον ηρόδοτο,μετέβησαν από την Πίνδο στη Δρυοπίδα και την Πέλοπόννησο,όπου ονομάστηκαν Δωριείς.Παράλληλα,η αφθονία μυκήναϊκών ευρημάτων από την περιοχή(νεκροταφεία,ειδώλιο,γραμμική γραφή κτλ.)καθιστουν ολοένα και πιθανότερη την εγκατάσταση Μυκηναίων στην Άνω Μακεδονία.