Νεκρόπολη

Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Οι συστάδες των ταφών και τα εκτεταμένα νεκροταφεία που έχουν εντοπιστεί και εν μέρει ανασκαφεί γύρω απο το λόφο της αρχαίας πόλης χρονολογούνται από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού ως τα υστεροελληνιστικά χρόνια.Στην βασιλική Νεκρόπολη των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων έχουν αποκαλυφθεί 12 μεγάλοι κτιστοί θαλαματοί και μικρότεροι κιβωτιόσχημοι,καθώς και πολλοί λακκοειδείς τάφοι.Τέσσερις κτιστοί τάφοι φέρουν ορθογώνιους περιβόλους,δηλαδή ορθογώνιες κατασκευές από λιθοπλινθούς,ενώ τρείς περίβολοι περιέκλειαν λακκοειδείς ταφές.

Ο μεγαλύτερος κτιστός τάφος,ο Τάφος Α,έχει διαστάσεις 11Χ11μ.περίπου,με πλευρές πλάτους 3μ.,πάνω στις οποίες στηριζόταν ναόσχημη υπέργεια κατασκευή.Στον κτιστό Τάφο Β,διαστάσεων 8Χ8μ.,διασώθηκαν οι μονόλιθοι της επίπεδης στέγης του θαλάμου.Ο Τάφος Δ περικλείεται απο οικοδόμημα ορθογώνιας κάτοψης με χαρακτήρα προφανώς λατρευτικό.Αντικειμενικα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό των μεγάλων τάφων ως βασιλικών,αποτελούν εκτός των κινητών ευρημάτων,οι ναόσχημες κατασκευές πάνω και γύρω τους,οι οποίες δηλώνουν ότι οι νεκροί δεν ήταν απλά άνθρωποι,αφού μετά θάνατο ηρωοποιούνταν και λατρεύονταν.

Περίλαμπρα ταφικά μνημεία,ως σήματα επιφανών νεκρών,όπως αγάλματα λιονταριών,αγάλματα κούρων και κόρης,άγαλμα γενειοφόρου των αρχών του 5ου αι.π.χ.,ζωγραφιστές ιωνικές,ανθεμωτές στήλες,όλα σε ντόπιο μάρμαρο και λίθο,καθιστούν μοναδική τη νεκρόπολη της Αιανής για όλο το βορειοελλαδικό χώρο.Τα επιγραφικά ευρήματα χρονολογούνται από τα υστεροαρχαϊκά χρόνια.Τα κτερίσματα,που διασώθηκαν από τη συστηματική σύληση,ήδη από την αρχαιότητα,παρουσιάζουν εξαιρετική ποιότητα και πιοκιλία,στοιχεία που μαρυρούν εύρωστη οικονομία,υψηλό βιοτικό επίπεδο και εντάσσουν την περιοχή στην πολιτισμική και θρησκευτική κοινή του υπόλοιπου ελληνισμού:χρυσά,αργυρά και χάλκινα κοσμήματα,σιδερένια και χάλκινα σκεύη και όπλα,πήλινα μελανόμορφα και ερυθρόμορφα αγγεία,πηλινα ειδώλια,όστεινα περίτμητα πλακίδια,αριστουργήματα της μικροτεχνίας,γυάλινα αλαβάστρινα αγγεία.

Γνωστοί βασιλείς της Ελίμειας ήταν ο Αρριδαίος(περίπου 472π.χ.),τρείς βασιλείς με το όνομα Δέρδας(Α’,περίπου442π.χ.,Β’,περίπου 382 Π.χ.,Γ’,περίπου 358π.χ.),”Παυσανίας και άλλοι αδελφοί”του Δέρδα Α’,όπως αναφέρονται.Τέλος η φίλα,η αδερφή του Δέρδα Γ’ και του Μαχάτα,υπήρξε η πρώτη από τις επτά συζύγους του Φιλίππου Β’,ενώ σύμφωνα με μία άποψη και η Ευρυδίκη,κόρη του Σίρρα και μητέρα του Φιλίππου Β’,καταγόταν από την Ελιμιώτιδα.

ΤΑΦΟΣ Α

 Ο θαλαμωτός τάφος Α είναι ο μεγαλύτερος του είδους που έχει αποκαλυφθεί στη Νεκρόπολη, των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων, της Αιανής, στη θέση Λειβάδια, βόρεια του λόφου της Μεγάλης Ράχης.

   Ο νεκρικός θάλαμος του τάφου έχει διαστάσεις περίπου 4×4μ., με πλευρές πλάτους 3μ., οι οποίες είναι κατασκευασμένες εναλλάξ από τρεις και δύο σειρές δόμων. Η στέγη του ήταν επίπεδη, κτισμένη  με μακρόστενους δόμους, που πατούσαν πιθανόν πάνω σε ξύλινο δοκάρι, του οποίου οι εγκοπές στήριξης διακρίνονται στα τοιχώματα του θαλάμου. Η στέγη στηριζόταν μάλλον σε αράβδωτο κίονα, τμήμα του οποίου βρέθηκε  πεσμένο μέσα στο θάλαμο μαζί  με πλέγμα σανιδιών.  Παρά τη σύληση  και την καταστροφή του τάφου, σε ορισμένα σημεία των τοίχων του θαλάμου διασώθηκε  γραπτή διακόσμηση και λιγοστά  χρυσά ελάσματα  με εμπίεστη διακόσμηση δεκαεξάφυλλου ρόδακα,  καθώς και αργυρά επίχρυσα κισσόφυλλα.  

  Μέσα στο νεκρικό θάλαμο αλλά και έξω από αυτόν, στη νότια πλευρά του και σε αρκετό βάθος, αποκαλύφθηκαν τμήματα δωρικών κιονόκρανων και γείσων με σταγόνες.  Τμήμα βάσης ενός μεγάλου κίονα βρέθηκε επίσης στη λιθολογημένη κατά μία σειρά πλευρά.  Είναι πολύ πιθανό ότι πάνω από το νεκρικό θάλαμο είχε κατασκευασθεί  ναόσχημο κτίσμα , πιθανότατα τάφος, που λειτουργούσε ως ηρώο, όπου λατρευόταν ο αφηρωισμένος νεκρός.

 ΤΑΦΟΣ Β

Ο τάφος αυτός είναι ο δεύτερος σε μέγεθος εξωτερικών διαστάσεων κτιστός θαλαμωτός, 8×8μ., και με εσωτερικές διαστάσεις θαλάμου 3,48×2,60μ. Διασώζει τους μονόλιθους της επίπεδης στέγης, που ενισχύονταν με ξύλινο δοκάρι. Οι αρχαίοι τυμβωρύχοι σύλησαν τον τάφο από την τρύπα που άνοιξαν σε έναν από αυτούς, πάχους 0,95μ. Οι μονόλιθοι εξωτερικά συνδέονται με σιδερένιους μολυβδοχοημένους συνδέσμους σε σχήμα Ζ.

 Από τα λίγα υπολείμματα των κτερισμάτων μπορεί να χρονολογηθεί στον 5ο αι. π.Χ. και είναι μεταγενέστερος οικοδομήματος με ταφικό – λατρευτικό χαρακτήρα που περιβάλλει τον τάφο Δ και το νοτιοδυτικό τμήμα του οποίου κατέστρεψε με το χτίσιμό του. Από την πυρά του νεκρού, η οποία εντοπίστηκε νοτιοδυτικά από τον τάφο, περισυλλέχτηκαν σιδερένιες αιχμές δοράτων.

ΤΑΦΟΣ Γ

Πρόκειται για ένα κτιστό κιβωτιόσχημο τάφο (2,90 x 2,14 x 2,28μ.) κατασκευασμένο από δόμους, η εσωτερική επιφάνεια των οποίων είναι λεία τόσο από την καλή επεξεργασία όσο και από το επίχρισμα. Στο εσωτερικό του, σε ύψος 1,70μ. περίπου από το δάπεδο, σώζονται ίχνη πορφυρής και μελανής ταινίας η οποία διατρέχει όλες τις πλευρές του θαλάμου.

Μέσα στο θάλαμο βρέθηκε μαρμάρινο κεφάλι, γενειοφόρου αγάλματος των αρχών του 5ου αι. π.Χ.το οποίο προέρχεται από επιτάφιο σήμα που καταστράφηκε. Οι συγγενείς του νεκρού, προφανώς, μετά τη σύληση,  το τοποθέτησαν στο εσωτερικό του ταφικού θαλάμου. Άλλα ευρήματα άξια αναφοράς είναι τα τμήματα χρυσού περιδεραίου καθώς και μικρά χρυσά και αργυρά ελάσματα.

ΤΑΦΟΣ Δ

Παρόμοιος στην κατασκευή με τους υπόλοιπους κτιστούς θαλαμωτούς και στο ίδιο μέγεθος περίπου μέγεθος με το θάλαμο του τάφου Β (3,45 x 2,50 x 2,66μ.). Σώζει στη θέση τους δύο από τους πέντε μονόλιθους της οροφής οι οποίοι  στηρίζονταν από ξύλινο δοκάρι για την ένθεση του οποίου υπάρχουν μεγάλα ανοίγματα στα δύο πλευρικά τοιχώματα. Στην πάνω επιφάνεια των λιθοπλίνθων της οροφής, όταν αποκαλύφθηκαν, παρατηρήσαμε έντονο μάυρο χρώμα και υπολείμματα καύσης, τα οποία ερμηνεύονται όχι τόσο από την τοποθέτηση των υπολειμμάτων πυράς του νεκρού όσο από διάφορα υλικά που καίγονταν κατά τις μεταθανάτιες τελετές. 

 Ο τάφος περικλείεται από ορθογώνιο οικοδόμημα λατρευτικού χαρακτήρα, του οποίου καταστράφηκε το νοτιοδυτικό τμήμα κατά την κατασκευή του μεταγενέστερου τάφου Β. Εκτός της ορθογώνιας κάτοψης στη νοτιοδυτική και βορειοδυτική πλευρά αποκαλύφθηκαν δάπεδα διαμορφωμένα από πλάκες, που είχαν δημιουργηθεί από μείγμα χαλικιών, άμμου, σκωρίας και πιθανότατα ασβέστη. Οι διάσπαρτοι σφόνδυλοι δωρικών κιόνων μαρτυρούν επιπλέον τη μεγαλοπρέπεια του οικοδομήματος.

Ο τάφος εντάσσεται στο ά μισό του 5ου α. π.Χ. και συλήθηκε από μικρό άνοιγμα στη νότια γωνία. Μετά τη διαρπαγή απέμειναν πενιχρά κτερίσματα: τμήματα πήλινων ειδωλίων, χρυσοί ρόδακες, χάλκινες φιάλες με οπή στον πυθμένα και “τσαλακωμένες”, δηλαδή παραμορφωμένες μετά τη χρήση τους για χοές σε λατρευτικές τελετές (παρόμοιες βρέθηκαν διάσπαρτες σε όλο το χώρο της Νεκρόπολης).

ΤΑΦΟΣ Ε

Χωρίς διακριτικό περίβολο, είναι χτισμένος νοτιοδυτικά, στην ίδια ευθεία και σε χαμηλότερο επίπεδ από τον τάφο Β. Η εσωτερική επιφάνεια το θαλάμου (3,35 x 2,50 x 1,90μ.) είναι λεία και προσεκτικά επιχρισμένη, ενώ μια πορφυρή ταινία περιτρέχει τον τάφο σε ύψος 1,46μ. από το δάπεδο. Κατά μήκος της νοτιοανατολικής πλευράς του εσωτερικού έχει πέσει το βάθρο και η επιτύμβια στήλη με ανθεμωτή επίστεψη. 

Η  στήλη είναι κατασκευασμένη από ντόπιο ασβεστόλιθο και στο ανθέμιο, με τους διπλούς έλικες, διακρίνεται η γραπτή διακόσμηση, η οποία επιτρέπει τη σύγκριση με τις πρώιμες στήλες της Ιωνίας, των αρχών του 5ου αι. π.Χ., και τη διαπίστωση των ιωνικών επιδράσεων στο μακεδονικό χώρο. Η πεσμένη στήλη με τον κυβόλιθο της βάσης της, καθώς και η έλλειψη εγκοπών για την ένθεση δοκαριού, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο τάφος δεν έφερε οροφή από λίθους και συνεπώς στεγαζόταν από πλέγμα ξύλων και κλαδιών.

Μεταξύ των ευρημάτων του τάφου περιλαμβάνεται τμήμα αμφορέα τύπου Nola με απεικόνιση Αθηνάς, όστρακα ερυθρόμορφης κεραμεικής, πήλινα ειδώλια και τμήματα γυάλιων αγγείων, ενώ από τον χώρο έξω από τον τάφο περισυλλέχτηκαν δύο τμήματα μαρμάρινων αγαλμάτων. Δυτικά του τάφου Ε, δύο μικρές πλευρές περιβόλου που σώζονται, πιθανόν, ανήκαν σε κατασκευή κρηπίδας για το βάθρο ενός, σχεδόν, ακέραιου μαρμάρινου λιονταριού των αρχών του 5ου αι. π.Χ., το οποίο σκόπιμα είχαν θάψει λίγο παρακάτω, πιθανότατα για να το προστατεύσουν από τη διαρπαγή μετά τη σύληση.

ΤΑΦΟΣ ΣΤ

Ο τάφος οριζόταν από περίβολο, οι λιθόπλινθοι του οποίου βρίσκονται σε υψηλότερο επίπεδο, περίπου 1 μ, και σώζονται σε μήκος 4,10 στη νοτιοανατολική πλευρά και σε 1,37 μ. στη βορειοδυτική. Ο τάφος είναι κατασκευασμένος κατά τον ίδιο τρόπο με τους προηγούμενους, σώζεται σε αρκετά καλή κατάσταση χωρίς την οροφή και έχει διαστάσεις, μήκος 2,85, πλάτος 1,75 και ύψος 1,72 μ. Παρατηρούμε ότι οι εσωτερικές του πλευρές είναι επιχρισμένες με ιδιαίτερη προσοχή, αλλά δεν διακρίνονται τα ίχνη κάποιας διακοσμητικής ταινίας, όπως συμβαίνει σε άλλους τάφους.

Ο πεσμένος μέσα στο θάλαμο μονόλιθος ανήκε στην οροφή. Εξωτερικά της βόρειας γωνίας βρέθηκε πεσμένη η επιτύμβια στήλη με ανθεμωτή επίστεψη, από τη γραπτή διακόσμηση της οποίας δεν σώζονται ίχνη, καθώς και μεγάλο τμήμα από τη βάση της. Ελάχιστα αντικείμενα διασώθηκαν από την κτέριση του τάφου, όπως τμήματα πήλινων ειδωλίων, όστρακα γυάλινων και μελανόμορφων αγγείων, τα οποία μπορούν να χρονολογηθούν στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ.

ΤΑΦΟΣ Θ

Εντοπίστηκε στην ίδια ευθεία με τον τάφο ΣΤ και έχει παρόμοιες διαστάσεις θαλάμου, μήκος 3,12, πλάτος 1,67 και ύψος 1,35 μ. περίπου. Η κατάσταση διατήρησης του τάφου δεν είναι καλή, εξαιτίας του τρόπου κατασκευής του. Δε χρησιμοποιήθηκαν ογκώδεις παραλληλεπίπεδοι δόμοι-λιθόπλινθοι, αλλά μικρότεροι και περισσότερο πλακεροί. Στην εσωτερική επιφάνειά τους δεν παρατηρείται επίχρισμα, κατά το παράδειγμα των άλλων τάφων, αλλά η προσπάθεια λείανσης με ιδιαίτερη προσοχή.

Ο τάφος οριζόταν από μεγάλο περίβολο, από τον οποίο σώζεται μόνο η νότια γωνία σε μήκη 4,21 και 3,72 μ. Παρόλη την καταστροφή και τη διαρπαγή περισυλλέχτηκαν ενδιαφέροντα ευρήματα, όπως μαρμάρινο κεφάλι λιονταριού, προφανώς από άγαλμα τοποθετημένο ως επιτάφιο σήμα, ερυθρόμορφη κεραμεική, ακέραιο αλάβαστρο με παράσταση νέγρου, κεραμεική με επίθετα χρώματα (ακέραια πρόχους και αρύβαλλος), πήλινα ειδώλια, σιδερένιες αιχμές και ξίφος, χρυσοί ρόδακες και έλασμα με παράσταση γοργονείου. Τα ευρήματα αυτά χρονολογούν το μνημείο στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ.

ΤΑΦΟΣ Ι

 Είναι ο αρχαιότερος κτιστός τάφος της Νεκρόπολης με ευρήματα από το α΄ μισό του 6ουαι. π.Χ. Οι εσωτερικές του διαστάσεις είναι 3,60×1,20 και το ύψος του 1,35 μ. Στη νοτιοδυτική πλευρά του τάφου σώζεται ακέραια μία καλυπτήρια πλάκα της οροφής. Εντυπωσιακή είναι η κλιμακωτή τοποθέτηση των λιθοπλίνθων περιμετρικά του θαλάμου.

Οι εσωτερικές του επιφάνειες είναι επιχρισμένες προσεκτικά και μία εντυπωσιακή πορφυρή ταινία πλάτους 0,09 μ. τον περιτρέχει σε ύψος 0,82 μ. από το δάπεδο. Πάνω απ’ αυτή διακρίνεται ταινία, η οποία ορίζεται από δύο σειρές καρφιών και χάραξη. Με τα καρφιά αυτά πιστεύουμε ότι στερεώνονταν στα τοιχώματά του τάφου σανίδα και πάνω σε αυτήν είχαν προσηλωθεί, επίσης με σιδερένια καρφιά, τα οστέινα περίτμητα πλακίδια, διακοσμημένα με παραστάσεις γυναικών, πολεμιστών με ασπίδες, αρμάτων, ζώων, υδροβίων πτηνών κτλ. Εκτός από τα πλακίδια, τα οποία αποτελούν αριστουργήματα μικροτεχνίας, από το εσωτερικό του τάφου περισυλλέχτηκαν μελανόμορφη οινοχόη σε όστρακα με απεικόνιση πομπής Διονύσου και Μαινάδων, ειδώλια που σώζουν χρώματα στα ενδύματα, των οποίων το σώμα έχει πλαστεί με τα χέρια και τα κεφάλια μόνο προέρχονται από μήτρες, αποσπασματικό αργυρό επιχρυσωμένο έλασμα με παράσταση του κύκλωπα Πολύφημου, καθιστού και μπροστά του δύο πρόβατα με άντρες δεμένους στην κοιλιά τους .

Έξω από τον τάφο βρέθηκαν μεγάλο τμήμα σφονδύλου και ιωνικό κιονόκρανο, στην πάνω επιφάνεια του οποίου διακρίνονται αποτυπώματα για την τοποθέτηση πιθανότατα αγάλματος σφίγγας.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *