Ιερά Μονή Παναγίας Ζιδανίου

Χωριό: Μικρόβαλτο
Χώρα: Ελλάδα
Περιφέρεια: Μακεδονία
Δήμος:

Γεωγραφική τοποθεσία
Βρίσκεται νότια της Κοζάνης και σε μικρή απόσταση από το χωριό Μικρόβαλτο.

Ιστορική αναφορά
Ιδρύθηκε κατά το 16ο αιώνα σε εποχές που ο Ελληνισμός περνούσε τις πιο σκληρές και δύσκολες μέρες της μακραίωνης σκλαβιάς του με τα αλλεπάλληλα κύματα μουσουλμάνων που μεταφέρθηκαν από τα βάθη της Τουρκίας και εγκαταστάθηκαν στις εύφορες πεδιάδες της Ελλάδας απωθώντας βίαια τους γηγενής χριστιανικούς πληθυσμούς και το ίδιο έγινε και στην περιοχή των Σερβίων στην Κοζάνη.

Ιστορία της εικόνας της Παναγίας
Κοντά στα Σέρβια, στη θέση “Βρύσες” υπήρχε ένας βυζαντινός ναός με την εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας της Παντάνασσας που πιθανότατα ανήκε στη γυναικεία μονή των Αγίων Θεοδώρων του 12ου αιώνα, στο Κάστρου των Σερβίων. 
Σήμερα σώζονται τα ερείπια του ναού των Αγίων Θεοδώρων στο τοπωνύμιο “Καλογριές” που φαίνεται να προήλθε από τις μοναχές (καλόγριες) του μοναστηριού. 
Κατά την επικρατέστερη άποψη, σε κάποια ιστορική φάση οι Τούρκοι κατέστρεψαν το μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων και το ναό με την εικόνα της Παναγίας, όμως διασώθηκε η εικόνα την οποία το 1541 άνθρωποι ευσεβείς τη μετέφεραν για ασφάλεια στο δασωμένο Ζιδάνι και την εναπόθεσαν σε κάποιο εξωκλήσι στη θέση “Συκιές” ανατολικά του χωριού. 
Η τοποθεσία αυτή ήταν γνωστή με την ονομασία “Παλαιομανάστηρο” που δυστυχώς καταπλακώθηκε κάτω από χιλιάδες τόνων μπάζων αμιάντου κατά τη λειτουργία του εργοστασίου.
Γύρω από το ξωκλήσι αυτό αναπτύχθηκε το μοναστήρι, που στα τέλη του 17ου αιώνα ήταν καλά οργανωμένο, αφού στο γνωστό κώδικα της Ζάβορδας υπάρχει εγγραφή “Μοναστήροι Ζιτάνοι” και ακολουθεί η παράθεση των ονομάτων οκτώ μοναχών. 
Η κτητορική επιγραφή που βρέθηκε γράφει: ΕΥΡΕΘΙ ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΕΤΟΣ ΖΜΘ’ (1541 ΜΧ) ΜΕΤΑ ΕΓΕΡΘΙ Ο ΘΙΟΣ ΟΥΤΟΣ Ο ΝΑΟΣ Τ(Η)Σ Θ(ΕΟ)ΤΟΚΟΥ ΔΙΑ ΣΗΝΔΡΟΜΗΣ ΤΟΥ ΕΥΘΥΜΙΟ ΣΑΠΕΡΑ ΚΑΙ ΔΙΜΗΤΡΙΟΥ ΓΕΟΡΓΑΚΚΙ ΝΑΝΟ ΕΤΟΣ 1807 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 30 ΓΙΟΡΤΗ.
Το 1755 το μεγαλύτερο μέρος της εικόνας της Παναγίας είχε καλυφθεί με ασημένια επένδυση από τον τεχνίτη Θεόδωρο από τους Καλαρρύτες Ιωαννίνων. 
Το 1854 η μονή καταστράφηκε από τους Τούρκους, σε αντίποινα για τη συμμετοχή των μοναχών και των Ζιδανιωτών στο επαναστατικό κίνημα του Θεόδωρου Ζιάκα
Η Θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, η κτητορική επιγραφή καθώς και κάποια άλλα κειμήλια που διασώθηκαν της καταστροφής, μεταφέρθηκαν και τοποθετήθηκαν στο ναό της Αγίας Τριάδος – κοντά στη σημερινή θέση της μονής, στο χωριό Ζιδάνι ενώ γύρω από το ναό της Αγίας Τριάδας κτίσθηκαν κελιά ξενώνες και άλλοι βοηθητικοί χώροι.
Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας διασώθηκε από τα αδέλφια Γεώργιο και Ευάγγελο Τζιώνα (Τζινουγιώγα και Τζινουβάγγελο) αλλά και πάλι ο ναός έπαθε μεγάλες ζημιές με τα γεγονότα του εμφυλίου, 1946 – 1949 όμως από το 1950 άρχισε και πάλι η αναστηλωτική προσπάθεια με τη συνδρομή και τη βοήθεια των πιστών που κορυφώθηκε στις μέρες της ηγουμενίας του αρχιμανδρίτη Φιλαρέτου Μπίστη (1960 – 1989).
Σύμφωνα με την εξιστόρηση του ίδιου του Γεώργιου Τζιώνα στον αρχιμανδρίτη π. Νικηφόρου Μανάδη, για το πώς γλύτωσε την εικόνα:  “ΙΓΩ τ’ γλίτουσα ‘μ Παναγία ἀπ’ τοὺ Ζντιὰν'” εἶπε ἐκεῖ στὴν κουβέντα μας ἡ Τζιουνουζιώγας. “Ἅμα εἴδαμι ὅτ’ οἱ Γιρμανοὶ καῖν’ τὰ χουργιὰ α κι σκουτὼν’ κόσμουν φουβήθκαμι. Ἰμεῖς ἰτότι βουσκούσαμι τοὺ βγιό μας, καμνιὰ τριακουσιαριὰ κουμμάτχια γίδια, κάτ’ στοὺ Ζντιάν’. Ἰγὼ πῆγα ἀπ’ τοὺ Μάη ἀκόμα κι πῆρα  ‘ν τρανὴ ‘ν εἰκόνα τς Παναγίας. Τν ἔκρυψάμι κουντὰ στ’ Γιλαδαριὰ  κα’ τὰ Βακούφκα τὰ μαντριά. Τν εἴχαμι μέσα σὶ μνιὰ πατλιὰ πουρνάργια. Ἔφκιασάμι ἕνα μκρὸ τσιαρδάκ’ κι ‘ν ἔβαλάμι ἰκεῖ. Ἄναβάμι κι τοὺ καντήλ’ μουνάχα τ’ μέρα. Τοὺ βράδ’ τὄσβυνάμι γιὰ νὰ μὴ φέγγ’ κι μᾶς πάρν’ χαμπάρ’. Ἅμα τιλείουσι ἡ πόλιμους κι ἔφυγαν οἱ Γιρμανοὶ παράδουσάμι κι ‘ν εἰκόνα…”.




Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *