Ιερά Μονή Οσίου Νικάνορα – Μεταμόρφωση του Σωτήρος

Τοποθεσία: Ζάβορδα Γρεβενών
Χώρα: Ελλάδα
Περιφέρεια: Μακεδονία
Δήμος:

Γεωγραφική τοποθεσία
Βρίσκεται στο όρος Καλλίστρατο Γρεβενών στην αριστερή όχθη του Αλιάκμονα, κοντά στη Δεσκάτη και απέχει από τα Γρεβενά 45 χιλιόμετρα, περίπου 50 λεπτάΕκεί υπήρχε το χωριό Ζάβορδα, από το οποίο έλαβε το όνομα με το οποίο είναι περισσότερο γνωστή. 
Κτίσθηκε το 1534 από τον όσιο Νικάνορα τον Θαυματουργό και Μέγα Ασκητή, από την Θεσσαλονίκη και πρόκειται για ένα από τα παλιότερα χρονολογημένα καθολικά της Τουρκοκρατίας εκτός Αγίου Ορούς και Μετεώρων ενώ σήμερα αποτελεί άβατο για τις γυναίκες που μπορούν να την επισκεφτούν μόνο μέχρι τους πρόποδες του λόφου, στον Ναό του αγίου Δημητρίου.

ΤΟ ΑΣΚΗΤΑΡΙΟ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡA
Προτού ιδρύσει το ιστορικό και περίφημο αυτό μοναστήρι της Ζάβορδας, ο οσιος Νικάνορας ασκήτευσε σε ένα ταπεινό ασκηταριό που σώζεται μέχρι και σήμερα.
Το ασκηταριό αυτό βρίσκεται πλησίον της Μονής, και ο Όσιος ασκήτεψε σε αυτό με πολλούς κόπους και ατέλειωτες αγρυπνίες καθώς και νηστείες επί 16 συνεχή χρόνια.

Στο απρόσιτο και ταπεινό αυτό ασκηταριό του Οσίου Νικάνορα φυλάσσονταν κατά τους δύσκολους χρόνους τα πολύτιμα ιστορικά και σπουδαία κειμήλια της Μονής.


Στην δυτική πλευρά τού όρους Καλλίστρατου και προς το μέρος της εισόδου τού φαραγγιού, πού διαρρέεται από τον ποταμό Αλιάκμονα και που διαχωρίζει το όρος από την Βουνάσα, σε ύψος 100 περίπου μέτρων πάνω από την όχθη τού ποταμού και πάνω στους απότομους, κατακόρυφους αλλά επιβλητικούς βράχους, είναι χτισμένη η περίφημη Σκήτη του Όσιου Νικάνορα, έχοντας το ανατολικό τμήμα της μέσα στο σπήλαιο τού όρους Καλλίστρατου.

Η πρόσβαση στο συγκεκριμένο αυτό σημείο γίνεται μόνο με τα πόδια από ένα σχετικά βατό μονοπάτι, κοντά στην Μονή της Ζάβορδας.


Η είσοδος στο μνημείο αυτό πραγματοποιείται με ξύλινους διαδρόμους και ικριώματα τα οποία δεν διατηρούνται και σε αρκετά καλή κατάσταση.


Η σκήτη, έχει χτιστεί στο χαμηλότερο επίπεδο ενός φυσικού κοιλώματος σε ύψος 40 μέτρων περίπου επάνω από την κοίτη του Αλιάκμονα.

Η σκήτη αυτή, προϋπήρχε του μοναστηριού που ιδρύθηκε και οργανώθηκε από τον όσιο Νικάνορα στη Ζάβορδα κατά τον 16ο αιώνα και βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από αυτό.

Η Σκήτη χωρίζεται σε τρεις χώρους: τον πάνω χώρο, τον κάτω χώρο και την κρύπτη, ενώ  ο επισκέπτης εισέρχεται στον κάτω χώρο, ο οποίος είναι ένα μακρόστενο ορθογώνιο κτήριο, διατεταγμένο με προσανατολισμό από ανατολή προς δύση. 

Μία μικρή σκάλα οδηγεί στον πάνω χώρο, όπου υπάρχει ένας καμαροσκέπαστος ναός διαστάσεων 2 επί 2.50 μέτρα με προεξέχουσα ημικυκλική κόγχη. 

Είναι αφιερωμένος στον άγιο Γεώργιο και ανήκει στην πρώτη οικοδομική φάση, όπως και ο κάτω χώρος, που χρησίμευε για τη διαβίωση των ασκητών ενώ στη δεύτερη φάση, του 1793, ανήκει το υπόλοιπο κτίσμα που βρίσκεται δυτικά του ναΐσκου. 

Τεκμηριώνεται χρονολογικά από την επιγραφή που υπάρχει στο νότιο τοίχο του νεώτερου κτίσματος, ο οποίος λόγω του πάχους του καλύπτει τμήμα της τοιχογραφίας του αρχαγγέλου Μιχαήλ που απεικονίζεται εξωτερικά του δυτικού τοίχου του ναού.


Η επιγραφή μας πληροφορεί για οικοδομικές εργασίες που ολοκληρώθηκαν τη συγκεκριμένη χρονολογία και είχαν σκοπό την επέκταση της σκήτης και ίσως και κάποιες οικοδομικές επιδιορθώσεις, στο άνω μέρος απεικονίζεται ο σταυρός και το όνομα του Χριστού ενώ στο κέντρο της επιγραφής διακρίνεται κάποιο κείμενο και στο κάτω μέρος έχουν σκαλιστεί δυο πουλιά και ένα κυπαρίσσι. 

Το συμπληρωμένο κείμενο αναφέρει: «ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΝΙΚΑ 1793 Ιουνίου 17 Δια σινδρομή Ζαχαρίου ιερομονάχου κε εξόδου Χατζηζαχαρίου εκ χωριού Πιλωρί κε λιποί πατέρες κε ο τέκτον Αθανάσις εκ Μπλάτσι»

Ο ναΐσκος του αγίου Γεωργίου είναι διακοσμημένος με σπουδαίες και αξιόλογες τοιχογραφίες στο εσωτερικό του αλλά και στον εξωτερικό δυτικό τοίχο.

Μάλιστα σώζονται δύο στρώματα ζωγραφικής: λείψανα του παλαιότερου εντοπίζονται στο δυτικό άκρο του νότιου τοίχου του ναίσκου, όπου σώζεται το κάτω τμήμα του σώματος δύο μορφών αλλά και η κτητορική επιγραφή ανάμεσά τους καθώς όμως και στο βορειοδυτικό τμήμα του δυτικού τοίχου του ναίσκου, όπου απεικονίζονται οι Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο Αγιος Ονούφριος.

Οι τοιχογραφίες του πρώτου στρώματος πρέπει να τοποθετηθούν στις αρχές του 15ου αιώνα, σύμφωνα με τη συμπλήρωση του γράμματος της κτητορικής επιγραφής ενώ στο δεύτερο νεώτερο στρώμα ανήκουν οι υπόλοιπες τοιχογραφίες του ναού και οι σκηνές χωρίζονται μεταξύ τους με ερυθρά πλαίσια. 

Ο ζωγράφος αναζητεί τα πρότυπά του σε χειρόγραφα και φορητές εικόνες της βυζαντινής περιόδου, όσο η γνώση και η κουλτούρα του το επιτρέπουν. 

Είναι ένας επαρχιακός καλλιτέχνης, εκφραστής του αντικλασικού ρεύματος, με περιορισμένη παιδεία, αφού οι επιγραφές του είναι ανορθόγραφες και που προσπαθεί να συνδυάσει ποικίλα στοιχεία, ώστε να πετύχει ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα.

Κατά το 1534 ο Οσιος Νικάνορας «έκτισε την σεβάσμιο Μονή με πύργους στερεούς» για να υμνεί και να δοξάζεται το όνομα της Αγίας Τριάδος και ταυτοχρόνως να προστατεύεται από τους ληστές και τους κακοποιούς της εποχής εκείνης. 

Ο Όσιος Νικάνορας, υπήρξε μία μεγάλη και σημαντική αγία μορφή, όλων εκείνων των χρόνων. 

Ωφέλησε, δίδαξε και παρηγόρησε τόσο με το Άγιο παράδειγμα του όσο και με την προσευχή του αλλά και την δύναμη της πίστεως του τους σκλαβωμένους Έλληνες της περιοχής του αλλά και της εποχής του γενικότερα. 


Στο κέντρο του περιβόλου της Μονής υψώνεται ο ναός του Σωτήρος Χριστού, είναι ένας ναός αθωνικού τύπου και κατάγραφος με τοιχογραφίες, που αποδίδονται στον περίφημο ζωγράφο Φράγκο Κατελάνο

Τρεις σκηνές μάλιστα στην τοιχογράφηση (Ανάσταση Λαζάρου, Είσοδος στα Ιεροσόλυμα, Σταύρωση) έχουν ομοιότητες με τις αντίστοιχες της Μονής Βαρλαάμ Μετεώρων. 

Οι διάκοσμοι ολοκληρώθηκαν το 1547, ενώ η ζωγραφική του τρούλου είναι μεταγενέστερη, το 1869 από το ζωγράφο Μανουήλ και το εσωτερικό του είναι κατάγραφο από αγιογραφίες των ετών 1869 και 1889, με τις αγιογραφίες αυτές να έχουν επικαλύψει τις παλιότερες.

Η επιζωγράφιση του τρούλου στο Καθολικό της Μονής βεβαιώνεται και από δύο διαφορετικές κτητορικές επιγραφές, μια του 1592 και μια του 1869 από τον Μανουήλ Ζωγράφο καταγόμενο εκ Σελίτζης. 

Στο δυτικό τοίχο του Καθολικού σώζεται και μία άλλη επιγραφή, η οποία μας αναφέρει και ακόμη μία άλλη επιζωγράφιση, του 1889 αυτή την φορά, από το ζωγράφο Κωνσταντίνο Χατζηνότα καταγόμενο εκ Ναούσης. 


Ο εξωνάρθηκας του καθολικού της Μονής, ιστορήθηκε κατά το 1835 και περιλαμβάνει την παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας, διάφορους αγίους καθώς επίσης και σκηνές από το βίο αλλά και τα θαύματα του Οσίου Νικάνορα. 

Τα αναλόγια και τα προσκυνητάρια έχουν διακόσμηση από «σιντέφι» και στο νάρθηκα οι τοιχογραφίες που είναι φιλοτεχνημένες το 1835 παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον από ιστορικής άποψης, αφού σε αυτές ιστορούνται ο βίος και τα θαύματα του Οσίου Νικάνορα.

Στον Ιερό Ναό φυλάσσονται:

Η εικόνα Του Σωτήρος Χριστού η οποία φέρει αργυρά επένδυση και που την εικόνα αυτή ανακάλυψε ο Άγιος Νικάνωρ κατόπιν οράματος και έπειτα έχτισε το μοναστήρι του καθώς βέβαια και Ιερά Λείψανα του Αγίου Νικάνορα τοποθετημένα σε αργυρές θήκες οι οποίες φέρουν ανάγλυφες παραστάσεις Αγίων ενώ η Τιμία κάρα του Αγίου Νικάνορα φυλάσσεται σε θήκη που διακοσμείται με ανάγλυφες παρατάσεις Αγίων, δικέφαλου αετού και με πολύτιμους λίθους.


Επίσης στην Μονή φυλάσσονται ιερά λέιψανα των Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου, Αγίου Γεδεών του Καρακαλινού, Αγίου Κύρικου και Ιουλίτης, Αποστόλου Ανδρέα, Βαρνάβα και Βαρθολομαίου, Του Αγίου Γεωργίου εξ Ιωαννίνων, Του Αγίου Δημητρίου του Μεγαλομάρτυρος και Του Αγίου Δημητρίου εξ Σαμαρίνης. 

Αριστερά και δεξιά του Ιερού είναι δύο μικρά παρεκκλήσια του Αγίου Αθανασίου στο βόρειο τμήμα με τοιχογραφίες του 18ου αιώνα και του Τιμίου Προδρόμου στο νότιο μέρος.

Εμπρός στην ωραία πύλη του παρεκκλησίου του Τιμίου Προδρόμου βρίσκεται απλός και απέριττος ο τάφος του Αγίου Νικάνορα, στο νότιο άκρο του νάρθηκα υπάρχει το καμπαναριό, ύψος 20 μέτρων, το οποίο ανεγέρθη κατά το έτος 1873 ενώ γύρω από το ναό ο χώρος περικλείεται από το ηγουμενείο, τα κελιά των μοναχών, την τράπεζα, το μαγειρείο, τους φούρνους, τους ξενώνες, τους στάβλους, τις κρύπτες κ.α.



Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *